آشنایی با سوره های قرآن مجید

[گل مريم]

آشنایی با سوره های قرآن مجید
تفسیر مجمع البیان

فهرست سوره ها:

ردیف	نام سوره		ردیف	نام سوره	ردیف	نام سوره	ردیف	نام سوره	ردیف	نام سوره	ردیف	نام سوره	ردیف	نام سوره
1	الفاتحة		10	یونس	19	مریم	28	قصص	37	صافات	46	احقاف	55	رحمن
2	البقرة		11	هود	20	طه	29	عنکبوت	38	ص	47	محمد(ص)	56	واقعه
3	آل عمران		12	یوسف	21	انبیاء	30	روم	39	زمر	48	فتح	57	الحدید
4	نساء		13	رعد	22	حج	31	لقمان	40	غافر	49	حجرات	58	مجادله
5	مائدة		14	ابراهیم	23	مؤمنون	32	سحده	41	فصلت	50	ق	59	حشر
6	انعام		15	حجر	24	نور	33	احزاب	42	شوری	51	ذاریات	60	ممتحنه
7	اعراف		16	نحل	25	فرقان	34	سبأ	43	زخرف	52	طور
8	انفال		17	اسراء	26	شعراء	35	فاطر	44	دخان	53	نجم
9	توبه		18	کهف	27	نمل	36	یس	45	حاثیه	54	قمر

[گل مريم]

5 - دور نمايى از محتواى آن‏

اين سوره، با نام بلند و جاودانه خدا آغاز مى‏ گردد، و پس از آن روى سخن با پيامبر گرامى است و ضمن فراخواندن آن حضرت به پايدارى در راه ايمان و استوارى در پرواى خدا و عدم سازش كفر و بيداد با كفرگرايان و ظالمان، او را به توكل بر خدا توصيه مى‏ كند، و به او اطمينان مى ‏دهد كه خدا براى يارى و دفاع از او و راه و رسم عادلانه و افتخار آفرين‏اش بسنده است.

آن‏گاه پس از زمينه‏ سازى مناسب و مساعد، به نفى و انكار شمارى از خرافاتِ دست و پا گير و ظالمانه خانوادگى و اجتماعى پرداخته و راه درست را پيش پاى بندگان حق‏جوى خدا قرار مى‏ دهد تا دنيايى عادلانه و انسانى بسازند.

در شمارى از آيات به بيان پيكار «خندق» و رويدادهاى تكان دهنده و درس ‏آموز آن مى‏پردازد، و برخى راز و رمز صعودها و سقوطها را در چشم انداز دانشوران و قرآن پژوهان قرار مى ‏دهد.
و در لابلاى اين مفاهيم متنوّع و معارف انسان‏ساز ده‏ها پند و اندرز و نكته درس ‏آموز عقيدتى، اخلاقى، حقوقى، خانوادگى، فكرى، فرهنگى و انسانى به انسان‏هاى حق‏جو و ترقى‏ خواه به ارمغان دارد كه در تفسیر خواهد آمد.

[گل مريم]

آشنايى با سوره سبأ

سوره مباركه «سبأ»، سى و چهارمين سوره از قرآن شريف است. پبه نكاتى از شناسنامه آن اشاره مى ‏رود:

1- فرودگاه آن‏

همه آيات اين سوره مباركه در مكّه و كنار خانه پرشكوه خدا بر قلب پاك پيامبر مهر و آزادى فرود آمده است؛ اين موضوع را هم مفسّران و محدثان آورده ‏اند، و هم افزون بر آنان، محتواى آيات و مفاهيم بلند و انسان‏ ساز سوره و نيز آهنگ و ديگر ويژگى‏ ها و ريزه‏ كاريهاى آن گواهى مى‏ كند.


2- شماره آيات و واژه‏ هاى آن‏

به باور بيشتر مفسّران اين سوره داراى پنجاه و چهار آيه است، امّا پاره ‏اى آيات آن را پنجاه و پنج آيه شمرده‏ اند. بحث و گفتگو در آيه پانزدهم است كه برخى قاريان شام آن را دو آيه به حساب آورده ‏اند؛ چرا كه به باور آنان «عن يمين و شمال» پايان آيه است.
گفتنى است كه اين سوره از 883 واژه، و 3512 حرف تشكيل شده و داراى بخش‏هاى گوناگون، معارف و مفاهيم بلند، و درس‏هاى ارزنده ‏اى است.

[گل مريم]

3- نام اين سوره‏

واژه «سبأ» نام جامعه و مردمى است كه بانويى به نام «بلقيس» رهبرى سياسى و اجتماعى آن را به كف داشت و در روزگار فرمانروايى «سليمان» مى‏ زيست.

از آنجايى كه از آيات پانزدهم اين سوره داستان درس آن جامعه و تمدن خيره‏ كننده و شكوفا به تابلو رفته است، نام اين سوره نيز به نام همان قوم و جامعه، «سبأ» نامگذارى گرديده است.

به گونه‏ اى آورده ‏اند اين سوره هشتاد و سوّمين سوره‏اى است كه بر قلب مصفاى پيامبر فرود آمده است.

[گل مريم]

4- پاداش تلاوت آن در روايات‏

1- از پيامبر گرامى آورده‏ اند كه در اين مورد فرمود:

من قرأ سورة سبأ لم يبق نبىّ و لا رسول الا كان له يوم القيامه رفيقا و مصافحاً.
كسى كه سوره «سبأ» را با اخلاص و ايمان تلاوت كند، همه پيامبران خدا در روز رستاخيز دوست و همنشين او گرديده و با او دست دوستى خواهند داد.

2- از ششمين امام نور آورده ‏اند كه فرمود:

من قرأ الحمدين جميعاً، سبأ و فاطر، فى ليلة لم يزل ليلة فى حفظ الله تعالى وكلائه، فان قرأهما فى نهاره لم يصبه فى نهاره مكروه، واعطى من خير الدنيا و خير الاخرة ما لم يخطر على قلبه و لم يبلغ مناه.
كسى كه دو سوره سبأ و فاطر را، كه با ستايش خدا آغاز مى ‏گردند، هر دو را به طور كامل در يك شب تلاوت كند، همه آن شب را در پرتو قدرت خدا و حفظ و حراست او خواهد بود؛ و اگر در روز، آن دو را تلاوت كند، در آن روز هيچ رويداد ناخوشايندى به او نخواهد رسيد، و از خير و خوبى‏ هاى اين جهان و جهان ديگر، به اندازه ‏اى به او ارزانى مى‏ گردد كه هرگز به قلبش خطور نكرده، و به انديشه و آرزويش نرسيده است.

[گل مريم]

5- دورنمايى از مفاهيم و محتواى آن‏

از آنجايى كه اين سوره مباركه در «مكه» و در كنار كهن‏ترين خانه توحيد، بر قلب مصفاى پيامبر مهر و خرد فرود آمده است، با شيوه آموزش و روشنگرى سوره ‏هاى «مكّى» هماهنگ است، و بيشتر از هر موضوع ديگر، در باره اصول دين و مبانى آيين سخن مى ‏گويد و بر اين راه است كه با ايجاد تحوّل مطلوب فكرى و عقيدتى و اخلاقى و انسانى، در زندگى مردم تحوّل مطلوب و دگرگونى شايسته و بايسته ‏اى پديد آورد؛ بر اين باور است كه اگر بخواهيم به دورنمايى از مفاهيم و معارف اين سوره بنگريم، با اين درس‏ها و عناوين روبرو مى‏ گرديم:

1- آفريدگارى و فرمانروايى خدا و دانش بى‏ كران او،
2- پندار شرك‏ گرايان در باره معاد و روشنگرى قرآن،
3- ارزش دانش و موقعيت رفيع دانشوران حقگرا،
پرتوى از سرگذشت داوود و نعمت‏هاى گران خدا بر او،
سرگذشت درس ‏آموز سليمان و مواهب خدا بر آن حضرت،
پرشكوه‏ترين فرمانرواى گيتى!
مرگ عبرت ‏انگيز او به صورت ايستاده،
سرگذشت عبرت ‏انگيز جامعه و تمدّن «سبأ»،
انسان نه مقهور نفس است و نه شيطان‏هاى گوناگون،
اصل نبوت و رسالت جهانى پيامبر اسلام،

زيربنا و سرچشمه هر تحولى مطلوب و نامطلوب انديشه و عملكرد خود انسان است،

و در لابلاى اين مفاهيم كلى و موضوعات متنوع با ده‏ها اندرز و هشدار و روشنگرى و رهنمود انسان‏ساز و جانبخشى - كه در تفسیر آن خواهد آمد - رو به‏ رو مى‏ گرديم.

[گل مريم]

آشنايى با سوره فاطر

اين سوره در شمار قرآن شريف، سى و پنجمين سوره است، و بجاست كه
به نكاتى در آشنايى با آن اشاره رود:

1- چرا سوره فاطر؟

واژه «فاطر»، به مفهوم «شكافنده» و «پديدآورنده»، يكى از دو نام اين سوره است، و اين نام از نخستين آيه آن برگرفته شده است كه مى ‏فرمايد: الحمدلله فاطرالسماوات والارض...
ستايش از آنِ خداست كه پديدآورنده آسمانها و زمين است...

و نام ديگر اين سوره «ملائكة» است، كه باز هم از همين آيه برگرفته شده است، چرا كه در اين آيه از آفريدگار توانا و فرزانه هستى با صفت پديدآورنده آسمانها و زمين ستايش شده، و فرشتگانش به عنوان رسولان و پيام‏ رسانانى كه حاملان فرمان خدا و به انجام رسانان فرمان‏ هاى او در جهان هستند ياد شده است.

[گل مريم]

2- فرودگاه اين سوره‏

بيشتر مفسران برآنند كه همه آيات اين سوره در مكه و در كنار كهن‏ترين معبد وحى و رسالت بر قلب مصفاى پيامبر فرود آمده، و تنها «حسن» بر آن است كه دو آيه 29 و 32 در مدينه فرود آمده است.

افزون بر ديدگاه مفسران و محدثان در اين مورد، محتواى آيات انسان‏ ساز و روشنگر آن نيز نشانگر همسويى و هماهنگى مفاهيم و معارف بلند و دگرگون‏ساز آن با محتواى سوره‏ هاى مكى است؛

چرا كه با تعمق در آيات آن درمى‏ يابيم كه در كران تا كران آن، سخن از شناخت آفريدگار هستى و اوصاف او، توحيدگرايى و يكتاپرستى، شناخت معاد و جهان پس از مرگ، سرنوشت سپاسگزاران و ناسپايان در آن سرا، پاداش و كيفر عملكردها، اصل رسالت و دعوت پيامبران و منطق مخالفان آن دعوتها، پيكار با شرك و بيداد و اوهام و خرافات، آفرينش انسان و جهان، مسئوليت انسان در برابر عملكرد خويش و ترسيم پاره ‏اى از سنت‏هاى جهان شمول خدا در زندگى انسان است.

[گل مريم]

3- شمار آيات و واژه ‏هاى آن‏

شمار آيات اين سوره به باور شاميان و پاره ‏اى از مدنى ‏ها چهل و شش آيه امّا از ديدگاه مشهور چهل و پنج آيه است...

اين سوره از 777 واژه، و 3130 حرف ساخته شده است.


4- پاداش تلاوت آن‏

از پيامبر گرامى در اين مورد آورده ‏اند كه فرمود:

من قراء سورة الملائكة دعته يوم القيامه ثلاثة ابواب من الجنة ان ادخل من اى الابواب شئت:
هركس سوره «ملائكه» را بخواند، در روز قيامت سه در از درهاى بهشت او را به سوى خود دعوت مى‏ كند كه از هركدام مى ‏خواهى وارد شو!

[گل مريم]

5- دورنمايى از مفاهيم آن‏

گذشت كه اين سوره و آيات جانبخش آن در مكه بر قلب پاك پيامبر دانش و آزادگى فرود آمده است؛ به همين جهت با وصف آفريدگار هستى و ستايش ذات پاك و بى‏ همتاى او - كه پديدآورنده آسمانها و زمين است - آغاز مى ‏گردد، و به همراه آن زنجيره ‏اى از نشانه ‏هاى قدرت بى‏ همانند و عظمت و شكوه و حكمت وصف‏ ناپذير او - كه هركدام نشانگر يكتايى و بى‏ همتايى ذات پاك اوست - به تابلو مى‏ رود.

از پى اين دو بخش و دو بخش از مفاهيم انسان‏ساز، به تدبير جهان و انسان و گردانندگى او مى ‏پردازد و از آفرينش موجودات، روزى ‏بخشى به آنها آفرينش انسان و مراحل گوناگون تكامل او سخن مى ‏گويد.

در شمارى از آيات از نعمت‏هاى بى ‏كران و بى ‏شمار خدا به انسان پرده برمى‏ دارد و آن گاه ضمن رهنمود او به سپاسگزارى در برابر نعمت‏ها، به سرنوشت سپاسگزاران و ناسپايان براى بيدارى و هشيارى عصرها و نسل‏ها اشاره مى‏ رود.

در انبوهى از آيات از معاد و جهان پس از مرگ و پاداش و كيفرِ عملكرد انسان در روز رستاخيز ياد مى‏ كند، و در انبوه ديگرى از آيات به اصل وحى و رسالت، روشنگرى دلسوزانه پيامبران، منطق انسان‏ساز و جانبخش آنان، بهانه ‏جويى‏ ها و حق ‏ستيزيهاى مخالفان وحى و رسالت، آرامش خاطر بخشيدن به پيامبر در برابر ددمنشى‏ هاى آنان و ده‏ها نكته ظريف ديگر مى‏ پردازد و در لابلاى اين مفاهيم متنوّع و درس‏ هاى انسان ‏ساز به پند و اندرزها و هشدارها و روشنگريهاى بسيارى اشاره مى‏ رود.

[گل مريم]

آشنايى با سوره «يس»

سوره‏اى كه در آستانه آن ايستاده ‏ايم، در شماره قرآن شريف سى و ششمين سوره است؛ مناسب است كه به نكاتى از شناسنامه ‏اش بنگريم:


1- چرا «يس»؟

اين نام و عنوان براى اين سوره مباركه، از آغازين آيه آن برگرفته شده، و از حروف پر رمز و رازى است كه در آغاز برخى ديگر از سوره‏هاى قرآن شريف آمده است. به گونه ‏اى كه مفسران در اين مورد آورده ‏اند، در اينجا روى سخن با پيامبر گرامى است، و خداى فرزانه آن وجود گرانمايه را با اين نام پراسرار مخاطب مى ‏سازد كه: هان اى پيامبر!
به قرآن حكمت ‏آموز سوگند كه تو از جمله پيامبرانى!
تو بر راهى راست و بى ‏انحراف قرار دارى، و كتابى كه بر تو وحى مى‏ گردد از سوى آن خداى شكست‏ ناپذير مهربان فرود آمده است...

گفتنى است كه اين سوره را با عناوينى چون: «قلب قرآن» و يا «ريحانةالقرآن» نيز خوانده ‏اند.