آشنایی با سوره های قرآن مجید

[گل مريم]

آشنایی با سوره های قرآن مجید
تفسیر مجمع البیان

فهرست سوره ها:

ردیف	نام سوره		ردیف	نام سوره	ردیف	نام سوره	ردیف	نام سوره	ردیف	نام سوره	ردیف	نام سوره	ردیف	نام سوره
1	الفاتحة		10	یونس	19	مریم	28	قصص	37	صافات	46	احقاف	55	رحمن
2	البقرة		11	هود	20	طه	29	عنکبوت	38	ص	47	محمد(ص)	56	واقعه
3	آل عمران		12	یوسف	21	انبیاء	30	روم	39	زمر	48	فتح	57	الحدید
4	نساء		13	رعد	22	حج	31	لقمان	40	غافر	49	حجرات	58	مجادله
5	مائدة		14	ابراهیم	23	مؤمنون	32	سحده	41	فصلت	50	ق	59	حشر
6	انعام		15	حجر	24	نور	33	احزاب	42	شوری	51	ذاریات	60	ممتحنه
7	اعراف		16	نحل	25	فرقان	34	سبأ	43	زخرف	52	طور
8	انفال		17	اسراء	26	شعراء	35	فاطر	44	دخان	53	نجم
9	توبه		18	کهف	27	نمل	36	یس	45	حاثیه	54	قمر

[گل مريم]

2 - فرودگاه آن‏

در مورد فرودگاه اين سوره مباركه ديدگاه‏ ها يكسان نيست:

1 - به باور «حسن» و «قتاده» چهل آيه از اين سوره مباركه، كه شامل آيات چهل گانه آغاز سوره تا آيه چهل مى‏ باشد، در مكّه و كنار كهن‏ ترين خانه توحيد بر قلب مصفّاى پيامبر فرود آمده و بخش ديگر آيات آن در مدينه فرود آمده است.
2 - امّا به باور گروهى همچون: «ابن عباس»، «عطا» و «شعبى» همه سوره مباركه، جز سه آيه آخر آن، در مكّه فرود آمده است، و آن سه آيه نيز به هنگام بازگشت پيامبر از «اُحُد» ميان مكّه و مدينه بر قلب پاك آن حضرت فرود آمد.
3 - به روايت ديگرى از «ابن عباس» بخش بزرگى از سوره مباركه در مكّه، و شمارى از آيات نيز در مدينه فرود آمده است. بنا به اين روايت از آيه 95 كه با «و لا تشتروا» آغاز مى‏ گردد، تا آخر آيه 96، در مدينه و بقيه سوره در مكّه فرود آمده است.


3 - شماره آيات و واژه‏هاى آن‏

اين سوره مباركه داراى 138 آيه، دو هزار و هشتصد و چهل 2840 واژه، و هفت هزار و هفتصد و هفت حرف 7707 دارد، و در چهارده بخش آمده است.

[گل مريم]

4 - پاداش تلاوت آن
‏
1 - در اين مورد از پيامبر گرامى صلى الله عليه وآله آورده ‏اند كه فرمود:

مَنْ قرأها لم يحاسبه الله تعالى بالنّعم الّتى انعمها عليه فى دار الدّنيا و اعطى من الاجر كالّذى مات و احسن الوصيّة...
هر كس اين سوره را خالصانه و براى آگاهى و عمل به مفاهيم آن بخواند، خداى پرمهر از او در مورد نعمت هايى كه در دنيا به او ارزانى داشته است، حساب نخواهد كشيد، و پاداش او بسان كسى خواهد بود كه با وصيتى شايسته و سنجيده جهان را بدرود گويد؛ و اگر در همان شبانه ‏روزى كه اين سوره را خوانده است از دنيا برود، پاداش او همانند كسى است كه با وصيت شايسته و نيكويى جهان را بدرود گفته باشد.

2 - از حضرت باقر عليه السلام آورده‏ اند كه فرمود:

من قرأ سورة النّحل فى كلّ شهر كفى المغرم فى الدّنيا و سبعين نوعاً من انواع البلاء...
هر كس سوره نحل را در هر ماه بخواند، در اين سرا زيان نمى‏ بيند و هفتاد گونه بلا و گرفتارى كه آسان‏ترين آنها جنون، جذام و بيمارى پيسى است از او دور مى‏ گردد و در سراى آخرت نيز در قلب بهشت جاى داده خواهد شد.

[گل مريم]

5 - دورنمايى از محتواى سوره نحل‏

با توجه به اين نكته كه بخش مهمّى از اين سوره مباركه در مكّه فرود آمده، و آياتى از آن نيز در مدينه نازل شده است، اين سوره، هم حال و هوا و ويژگى هاى سوره‏ هاى مكّى را دارد، و هم از ويژگى‏ هاى سوره ‏هاى مدنى برخوردار است.

اين سوره از سويى از مبدأشناسى و توحيدگرايى و شناخت معاد و سراى آخرت سخن دارد و با شرك و كفر و زندقه و بيداد به صورت گسترده ‏اى پيكار مى‏ كند تا تحول فكرى و عقيدتى و اخلاقى و اصلاحى پديد آورد، و از دگرسو از هجرت و جهاد و مسائل اجتماعى و احكام و مقررات مدنى و انسانى براى زندگى جامعه ‏ها و تمدّن‏ها بحث مى‏ كند؛ هم افكار و انديشه‏ ها و خردها را به آيات كتاب آفرينش و شگفتى‏ هاى بهت‏ آور خلقت توجّه مى‏ دهد، تا با نگرش بر اين نظام شگرف به آفريدگار هستى حساب و كتاب و عدل و داد ايمان آورند، و هم راه و رسم زندگى فردى، خانوادگى و اجتماعى و جهانى را ترسيم مى‏ كند تا انسان ها عادلانه و انسانى و پرمهر و صفا زندگى نمايند.

آيات يكصد و بيست و هشت گانه اين سوره مباركه بر چهار بخش قابل تقسيم است و اين عناوين و موضوعات گوناگون در آيات آن آمده است:

ترسيم زنجيره ‏اى از شگفتى‏ هاى جهان آفرينش،
ترسيم بخشى از نعمت‏هاى سرنوشت ‏سازى كه آفريدگار هستى به انسان ارزانى داشته است.

[گل مريم]

نعمت هاى سرنوشت ‏ساز و حيات‏ بخشى چون:

نعمت نور و روشنايى،
خورشيد و بركات آن در زندگى بشر،
آفرينش انسان،
انواع گل ها و گياهان و درختان گوناگون،
انواع ميوه ‏ها و مواد گوناگون عذايى،
حشرات و حيواناتى كه دستگاه آفرينش آنها را رام انسان ساخته است تا به او خدمت كنند و سودش رسانند،
نعمت همسر، فرزند و ديگر نعمت ها و امكانات رشد و سعادت‏ ساز،
اشاره به زندگى اجتماعى و بهت‏ آور زنبور عسل، كه انسان را در برابر آفريدگار اين حشره ريز، امّا حيرت‏ انگيز به سپاس برمى‏ انگيزد،
زنجيره‏اى از دلايل توحيد و يكتايى خدا و دعوت به توحيدگرايى و ايمان به معاد و جهان پس از مرگ،
هشدار به شرك‏ گرايان و بيدادپيشگان و گناهكاران...
نكوهش از بدعت ‏ها و بازيگرى‏ ها...
هشدار از وسوسه شيطان...
دعوت به ارزش‏ هاى والا و انسان سازى چون: عدالت، احسان، هجرت، جهاد در راه خدا، سپاسگزارى از نعمت‏ها و قدرشناسى از والايى‏ ها و نهى از ظلم و بيداد و زشتى و گناه...

آرى، اين تنها دورنمايى از اين سوره ی مباركه است

[گل مريم]

آشنايى با سوره اسراء

اين سوره، هفدهمين سوره از قرآن شريف است كه به شناسنامه آن اشاره ای مى ‏رود:

1 - نام يا نام ‏هاى اين سوره‏

اين سوره به مناسبت‏ هاى گوناگون به چندين نام خوانده شده است كه مشهورترين آنها: سوره «بنى اسرائيل»، «اسراء» و «سبحان» است. نام دوم و سوم، از نخستين واژه و آيه آن - كه از ستايش خدا و معراج پيامبر سخن دارد - دريافت شده، و نخستين نام آن نيز از ديگر آيات آن، از جمله آيه دوم، سوم و چهارم و... آن بر گرفته شده است،
به ويژه كه در آغازين و آخرين آيات آن فرازهايى از داستان پر فراز و نشيب موسى و حق ‏ستيزى و تبهكارى و خودكامگى و بهانه‏ جويى فرزندان اسرائيل را به تابلو برده و از دو سركشى بزرگ آنان خبر مى ‏دهد.

[گل مريم]

2 - فرودگاه آن‏

به باور بيشتر مفسّران از جمله«حسن»، همه آيات اين سوره در مكه و در كنار كهن‏ ترين معبد توحيد و تقوا بر قلب پاك پيامبر مهر و عدالت فرود آمده،و تنها پنج آيه آن در مدينه نازل شده است كه عبارتند از: آيه‏ هاى: 32، 33، 26، 78 و 57.

امّا برخى از «ابن عباس» آورده ‏اند كه هشت آيه اين سوره در مدينه فرود آمده كه عبارتند از آيه‏ هاى 80 - 73.



3 - شمار آيات و واژه ‏ها

اين سوره از ديدگاه كوفيان و طبق شماره آنان، يك‏صد و بيست و يك آيه دارد؛ امّا ديگران آيات آن را يك صد و ده، و يك صد و يازده آيه دانسته ‏اند كه دليل آن خواهد آمد.

گفتنى است كه اين سوره داراى 533 واژه و 6460 حرف است.

[گل مريم]

4 - پاداش تلاوت آن‏

1 - در فضيلت تلاوت اين سوره و پاداش آن،از پيامبر گرامى آورده ‏اند كه فرمود:

من قرأ سورة بني اسرائيل فرقّ قلبه عند ذكر الوالدين اعطي في الجنة قنطارين من الاجر...
هر كس سوره بنى اسرائيل را تلاوت كند، و به هنگام خواندن آيه ‏اى كه سفارش نيكى به پدر و مادر مى‏ نمايد، دلش نرم گردد و عواطف انسانى او بجوشد، در بهشت پر طراوت و زيبا به او پاداشى ارزانى مى‏ گردد كه برابر دو هزار و چهار صد پيمانه است و هر پيمانه‏ اى از آن از همه دنيا و نعمت ‏هاى آن بهتر و ارج دارتر است.

2 - و از حضرت صادق عليه السلام آورده ‏اند كه فرمود:

من قرأ سورة بنى اسرائيل فى كلّ ليلة جمعة لم يمت حتى يدرك القائم و يكون من اصحابه.
هر كس سوره بنى اسرائيل را در هر شب جمعه تلاوت كند، مرگش فرا نخواهد رسيد تا امام مهدى عليه السلام ظهور كند و او از ياران آن گرانمايه عصرها و نسل‏ها باشد.

[گل مريم]

5 - دور نمايى از سوره‏

اين سوره، كه با ياد و نام خدا و ستايش او آغاز مى ‏گردد، و با بزرگداشت او پايان مى ‏پذيرد، مجموعه ارزشمند و ارجدارى از موضوعات فكرى، عقيدتى، اخلاقى، خانوادگى، اجتماعى، فرهنگى، آداب زندگى و راه و رسم انسانى را به تابلو مى‏ برد كه جالب، دل‏ انگيز،تماشايى و ترسيم كننده ارزشها و والايى‏ هاست.

اگر بخواهيم دورنمايى از گل‏ها و لاله‏ ها و ميوه‏ هاى گوناگون فكرى و فرهنگى و معنوى اين سوره را ترسيم نماييم، با اين بحث‏هاى ارج دار رو به‏ رو مى ‏گرديم:

دعوت به توحيد گرايى و يكتا پرستى.
رسالت پيامبر و دو سند صداقت آن حضرت «قرآن» و معجزه «معراج».
فرازهايى از زندگى موسى و بنى اسرائيل.
ترسيم پاره‏ اى از راز صعودها و سقوط ها.
معاد و جهان پس از مرگ.
پاداش و كيفر عملكرد شايسته و بيدادگرانه.
دريافت كارنامه عمل.
حق ‏شناسى در برابر آفريدگار، خانواده،نزديكان، هم دينان و هم نوعان.
پيكار با حق ستيزى و آفت‏هايى چون: تعصّب، لجاجت و گناه.
شخصيت انسان و ملاك برترى او.
هماوردخواهى قرآن و اعجاز آن.

[گل مريم]

نقش قرآن در درمان بيمارى‏هاى عقيدتى، اخلاقى، انسانى، و اجتماعى.
هشدار از وسوسه ‏ها و گمراهى‏ هاى شيطان و شيوه ‏هاى وسوسه آن.
زنجيره‏اى از ارزش‏هاى اخلاقى و انسانى.
هشدار از ضد ارزشها در همه ابعاد.
تأمين حقوق و حرمت كودكان.
تأمين حقوق طبيعى انسان، همچون: حق حيات، امنيّت، آزادى و آزادگى.

تحريم گناهان بزرگ خانوادگى و اقتصادى و اجتماعى و سياسى، نظير:
فرزندكشى و پايمال ساختن حرمت آنان، آلوده دامنى، تجاوز به حقوق كودكان بى ‏سرپرست، اسراف و تبذير، بخل، كم ‏فروشى، پايمال ساختن حرمت خون‏ ها و جان ها، و خود كامگى و خود بزرگ ‏بينى و خود پرستى،

فرازهايى از زندگى درس آموز و الهام بخش پيامبران و شايسته كرداران و ده‏ ها اندرز، نكته، درس و پيام سازنده و الهام بخش ديگرى كه در تفسیر خواهد آمد.

[فاطمه]

آشنايى با سوره كهف
اين سوره هيجدهمين سوره از قرآن شريف است كه پيش از آغاز ترجمه و تفسير آن به نكاتى از شناسنامه آن اشاره مى‏رود.

1 - نام اين سوره‏
نام اين سوره مباركه از آيات 9، 11، 17 و 25 آن برگرفته شده است، و خود واژه «كهف» به مفهوم «غار» مى‏باشد و منظور از آن اشاره به همان «غارى» است كه گروهى از جوانان متفكّر و آزادى‏ خواه در پيكار با استبداد و ارتجاع روزگار تيره و تار خويش، به آنجا پناه بردند تا ساعتى آسوده از شرارت و شقاوت گماشتگان اختناق و ارتجاع، بياسايند و براى يافتن راه نجات و مبارزه با ستم طرحى بريزند... و بدين‏سان اين سوره نشانگر آن است كه خدا آنان را نه تنها نجات داد كه جاودانه ساخت و به عنوان الگوى جوانان حق‏ جو و حق ‏پو و آزادى‏ خواه به تابلو برد.

2 - فرودگاه آن‏
همه آيات يكصد و دهگانه اين سوره، جز يك آيه آن - كه آيه 28 است - در مكّه فرود آمده و تنها همان يك آيه در «مدينه» فرود آمده است.
در اين مورد «ابن عباس» مى‏گويد: آيه «و اصبر نفسك...» در مدينه فرود آمده و ديگر آيات همگى در كنار كهن‏ترين معبد توحيد فرود آمده است.

3 - شمار آيات و واژه‏ ها
اين سوره طبق شمار «بصريان» يكصد و يازده آيه،
به شمار «كوفيان» يكصد و ده آيه،
به شمار «شاميان» يكصد و شش آيه،
و به شمار «حجازيان» يكصد و پنج آيه است، كه دليل آن خواهد آمد.