آشنایی با سوره های قرآن مجید

[گل مريم]

آشنایی با سوره های قرآن مجید
تفسیر مجمع البیان

فهرست سوره ها:

ردیف	نام سوره		ردیف	نام سوره	ردیف	نام سوره	ردیف	نام سوره	ردیف	نام سوره	ردیف	نام سوره	ردیف	نام سوره
1	الفاتحة		10	یونس	19	مریم	28	قصص	37	صافات	46	احقاف	55	رحمن
2	البقرة		11	هود	20	طه	29	عنکبوت	38	ص	47	محمد(ص)	56	واقعه
3	آل عمران		12	یوسف	21	انبیاء	30	روم	39	زمر	48	فتح	57	الحدید
4	نساء		13	رعد	22	حج	31	لقمان	40	غافر	49	حجرات	58	مجادله
5	مائدة		14	ابراهیم	23	مؤمنون	32	سحده	41	فصلت	50	ق	59	حشر
6	انعام		15	حجر	24	نور	33	احزاب	42	شوری	51	ذاریات	60	ممتحنه
7	اعراف		16	نحل	25	فرقان	34	سبأ	43	زخرف	52	طور
8	انفال		17	اسراء	26	شعراء	35	فاطر	44	دخان	53	نجم
9	توبه		18	کهف	27	نمل	36	یس	45	حاثیه	54	قمر

[گل مريم]

4 - پاداش تلاوت آن‏

1 - در اين مورد از پيامبر گرامى آورده ‏اند كه فرمود:

من قراء سورة لقمان، كان لقمان له رفيقا يوم القيامه، و اعطى من الحسنات عشراً بعدد من عمل بالمعروف و عمل بالمنكر.
كسى كه سوره «لقمان» را براى دريافت پيام آن، و عمل به مقررات و اندرزهايش تلاوت كند، در روز رستاخيز «لقمان» دوست و همنشين او خواهد بود، و به شمار كسانى كه كارهاى شايسته و خداپسندانه يا ناپسندانه انجام داده ‏اند، ده حسنه به او داده مى‏ شود.

2 - و از حضرت باقر عليه‏السلام آورده ‏اند كه فرمود:

من قراء سورةَ لقمان فى كلّ ليلة و كلّ الله به فى ليلة ثلاثين ملكاً محفظونه من ابليس و جنوده حتى يصح، فاذا قرئها بالنّهار لم يزالوا يحفظونه من ابليس و جنوده حتّى يحسى:

هركس سوره لقمان را در هر شب تلاوت كند، خداى فرزانه سى ‏فرشته را براى نگهبانى از او خواهد گماشت، و آنها تا بامداد حفاظت از او را در برابر شيطان و سپاهيانش به عهده خواهند گرفت، و اگر در روز اين سوره را تلاوت كند، تا شامگاه آن روز همچنان فرشتگان او را از شرارت و وسوسه شيطان و لشكريانش حراست خواهند كرد.

[گل مريم]

5 - دورنمايى از محتواى آن‏

همان‏گونه كه اشاره رفت، اين سوره به نام «لقمان» آن فرزانه نامدار و آن دانشور و دانشمند شايسته كردارى است كه در زندگى دانش و بينش و بيان و عملكرد شايسته و خداپسندانه را به هم آميخته بود؛ همو كه افزون بر اينكه دانشورى فرزانه و نام آور است، پدرى نمونه و الهام‏ بخش نيز مى ‏باشد، و خدا فرازهايى از اندرزهاى انسان‏ساز او به فرزندش را به تابلو مى ‏برد.

اين سوره كه در مكّه و دوران نزديك هجرت پيامبر فرود آمده، از نظر محتوا با سوره‏ هاى مكّى هماهنگ است، از اين رو بسان برخى از سوره‏ ها، با حروف مقطّعه آغاز و با بيان شكوه و عظمت قرآن و ترسيم وصف شايسته‏ كرداران و مردم با ايمان، ادامه مى ‏يابد، آن‏گاه زنجيره ‏اى از نشانه ‏هاى روشن و روشنگر وجود و يكتايى و عظمت آفريدگار هستى، قدرت و دانش بى‏ كران خدا، حكمت و فرزانگى و هدفدارى، و عدالت او در آسمانها، زمين، كوه‏ها، جبندگان، فرود باران، و پرورش و شكوفايى گل‏ها و گياهان و طراوت و زيبايى درختان و ميوه ‏هاى متنوّع را در چشم ‏انداز حق‏ جويان قرار مى‏ دهد، و با بيان دلايل يكتايى آفريدگار هستى، شرك و شرك گرايان را به‏ خاطر گرفتار آمدن در كمند دنباله‏ روى و تعصب ‏انگيزى و حق‏ ستيزى به ‏باد انتقاد مى‏ گيرد، و سرانجام با بحث از معاد و جهان پس از مرگ و هشدار به انسان‏هاى سركش و مغرور و ده‏ ها اندرز و صدها نكته الهام بخش در لابلاى اين بحث‏ها آن را به ‏پايان مى ‏رساند.

[گل مريم]

اگر بر آن باشيم كه دورنمايى از مفاهم بلند و معارف انسان‏ساز اين سوره را در يك نگاه بنگريم، با اين عناوين روبرو مى‏ گرديم:

شكوه و عظمت اين كتاب حكمت ‏آموز،
نشانه‏ هاى نيكوكاران،
موسيقى و آوازه‏ خوانى، اين شاهكار آفريدگار هستى است،
خدايان دروغين چه آفريده‏ اند؟
پدر نمونه از ديدگاه قرآن،
گراميداشت مقام پدر و مادر،
مرز فرمانبردارى از پدر و مادر،
پاره‏اى از اندرزه اى لقمان،
نعمت‏هاى آشكار و نهان،
راز شكوه و عظمت لقمان،
آفت دنباله‏ روى،
ترسيمى زيبا از دانش بى‏ كران خدا،
پرتوى از نشانه‏ هاى او در درياها و اقيانوس‏ها،
چهار درس انسان‏ ساز،

و ده‏ها نكته و درس و پند و اندرز ديگرى كه در تفسیر خواهد آمد.

[گل مريم]

آشنايى با سوره سجده‏

سى و دوّمين سوره از سوره‏ هاى قرآن شريف، سوره مباركه «سجده» يا «مضاجع» است، كه به نكاتى در شناسنامه آن اشاره مى‏ رود.

1 - چرا سوره سجده؟

نام جاودانه اين سوره را در پاره ‏اى از روايات «سوره سجده» و در پاره‏ اى از روايات «حم سجده»، گاهى بدان جهت كه پس از سوره لقمان آمده است، «سجده لقمان» و در برخى از روايات «الم تنزيل» خوانده‏ اند همه اين نامها از پانزدهمين آيه اين سوره مباركه برگرفته شده است؛ چرا كه در اين آيه به هنگام وصف از انسان‏هاى توحيدگرا و با ايمان روشنگرى مى‏ كند كه آنان مردمى هستند كه به آيات خدا ايمان آورده و به هنگام تلاوت آيات او به آنان، به نشان ستايش و سپاس او سجده مى‏ گذارند.

و نيز اين سوره مباركه را تناسب شانزدهمين آيه آن «سوره مضاجع» ناميده ‏اند.

[گل مريم]

2 - فرودگان آن‏

به باور همه مفسّران، جز سه آيه اين سوره مباركه كه در «مدينه» فرود آمده، ديگر آيات آن در «مكّه» و در كنار خانه خدا بر قلب مصفّاى پيامبر نور نازل شده است.

آن سه آيه «مدنى» عبارتند از آيه‏ هاى هيجده تا بيست؛ گرچه پاره ‏اى برآنند كه اين سه آيه نيز بسان ديگر آيات در مكه فرود آمده، چرا كه با آيات مكّى هماهنگ است و نشانى از مدنى بودن آيات در آنها به چشم نمى‏ خورد.


3 - شمار آيات و حروف آن‏

به باور بيشتر مفسّران شمار آيات اين سوره سى ‏آيه، و به باور بصريان بيست ‏و نه آيه است، كه بسيارى، از جمله قاريان حجاز، شام و برخى از قاريان كوفه، حروف مقطّعه آغاز آن را آيه‏ اى به شمار آورده‏ اند.

گفتنى است كه‏ اين سوره داراى 380 واژه و داراى 1513 حرف است.

[گل مريم]

4 - پاداش تلاوت آن‏

1 - از پيامبر گرامى آورده ‏اند كه فرمود:

من قراء «الم تنزيل» و «تبارك الّذى بيده الملك» فكانّما احيا ليلة القدر:
كسى كه سوره سجده و ملك را تلاوت كند، بسان كسى است كه شب مبارك قدر را احيا و شب زنده ‏دارى كرده است.

پيامبر گرامى آورده ‏اند كه آن حضرت در همه شبها، اين دو سوره مباركه را، كه از فضيلت آنها سخن رفت، تلاوت مى ‏كرد و آن‏گاه سر بر بستر مى ‏نهاد و مى ‏خوابيد.

«ليث» آورده است كه اين موضوع را به «طاووس» گفتم كه او به من گفت: اين دو سوره، از همه سوره ‏هاى قرآن، ارجمندترند و هركس اين دو سوره را بخواند، شصت حسنه براى او نوشته شده و شصت‏ گناه از پرونده عملش محو گرديده، و مقام و موقعيت او شصت درجه بالا مى‏ رود.

2 - از حضر صادق عليه‏السلام آورده ‏اند كه فرمود:

من قراء سوره السّجده فى كلّ ليلة جمعة اعطاه‏الله كتابه بيمينه، ولم يحاسبه بما كان منه، و كان من رفقاء محمد...
كسى كه سوره سجده را در هر شب جمعه تلاوت كند، خدا نامه عملكرد او را به دست راست او داده و گذشته او را مى‏ بخشد، و وى را از دوستان پيامبرش محمد (ص) و خاندان گرانقدر او قرار مى‏ دهد.
روشن است كه منظور از تلاوت و پاداش پرشكوه آن تلاوتى است كه سرآغاز انديشه، آهنگ و احساس مسؤليت و عمل به وظايف انسانى باشد.

[گل مريم]

5 - دورنمايى از محتواى اين سوره‏

اين سوره مباركه با ياد و نام بلند وبا عظمت خدا و حروف پر راز و رمز مقطعه آغاز گرديد و با ترسيم شكوه و عظمت قرآن شريف، اين جاودانه ‏ترين سند رسالت پيامبر و نفى تهمت‏ هاى شرك گرايان و اصلاح ستيزان ادامه مى ‏يابد.

آن‏گاه زنجيره ‏اى از نشانه‏ هاى يكتايى و قدرت بى‏ كران خدا در كران تا كران آسمانها و زمين را به تابلو مى‏ برد، تا بدين‏وسيله انديشه‏ ها را براى انديشه درست برانگيزد، و از پى آن از آفرينش شگفت ‏آور انسان و ارزانى شدن ابزارهاى شناخت به او سخن مى‏ گويد.

در ادامه آيات از مسئله مرگ و زندگى و رستاخيز پس از مرگ پيام دارد و از ميان مفاهيم گوناگون و معارف بسيار دل‏انگيز و انسان‏ سازش ده‏ها پند و اندرز و نكته‏ هاى درس ‏آموز به ارمغان دارد.

اگر بخواهيم از پنجره ‏اى كوچك بر اين لاله ‏زار قرآن بنگريم با اين گلها و گل‏بوته‏ هاى عطرآگين و زيبا و پرطراوت روبرو مى ‏شويم:

گل‏واژه پر طراوت شكوه و عظمت قرآن،
گل‏بوته وحى و رسالت و فرود آيات از سوى خدا،
نفى پندارها و بافته ‏هاى دشمنان و وحى و رسالت،
هدف از فرود قرآن،
پرتوى از نشانه‏ هاى او،
آفرينش جهان و انسان،
پديده شگفت‏ انگيز و ناشناخته مرگ،
وصف مردم با ايمان و شايسته‏ كردار،
ويژگى‏ هاى هشت گانه ايمان آوردگان،
هشدار از عذاب دور و نزديك،
آيا درس عبرت نمى‏ گيريد؟!

و دهها درس انسان ‏ساز ديگرى كه در تفسیر خواهد آمد.

[گل مريم]

آشنايى با سوره احزاب‏

اين سوره مباركه در شمار قرآن سى‏ وسومين سوره است؛ به‏ جاست كه به نكاتى در آشنايى با آن بنگريم:


1 - چرا سوره احزاب؟

به دو دليل نام اين سوره را «احزاب» خوانده ‏اند:

الف - نخست اينكه حزبها و قبيله ‏هاى اصلاح ‏ناپذير و شرك گراى عرب به پندار خام و احمقانه خويش براى پيكار با قرآن و پيامبر و در هم كوبيدن اسلام و پيروانش، دست به دست هم داده و مدينه را محاصره نمودند و در نتيجه جنگ «خندق» يا «احزاب» روى داد كه با پيروزى پيامبر و ذلّت و خفّت دشمنانش به‏ پايان رسيد.

ب - ديگر بدان دليل كه اين واژه، در برخى از آيات اين سوره مباركه، به تناسب سخن از آن رويداد بزرگ و سرنوشت ساز، چندين بار به‏ كار رفته و در حقيقت نام اين سوره از خود آيات آن برگرفته شده است.

[گل مريم]

2 - فرودگاه آن‏

اين سوره مباركه در «مدينه» بر قلب مصفاى پيامبر گرامى فرود آمده است.
در اين مورد هم دانشوران و قرآن پژوهان اتفاق ‏نظر دارند، و هم بخشى از آيات اين سوره كه از پيكار سرنوشت ساز «خندق» يا «احزاب»، و درس‏هايى كه بايد از آن گرفت سخن مى‏ گويد، گواه اين حقيقت است.

افزون بر اين دو گروه و دو دليل، بخش‏هايى چندگانه آيات و مفاهيم و موضوعات متنوّع آن، كه از سفارش به فرمانبردارى از خدا آغاز مى‏ گردد، و پس از نفى شمارى از خرافات و حق‏كشى‏ هاى رايج خانوادگى و اجتماعى آن روز، و هشدار به همسران پيامبر كه بايد اسوه و الگوى جامعه باشند ادامه مى ‏يابد و آن‏گاه با روشنگرى شايسته در مورد حجاب و عفاف، با دعوت به توحيدگرايى و يكتاپرستى و ايمان به جهان پس از مرگ به پايان مى‏ رسد، خود گواه ديگرى بر مدنى بودن اين سوره و آيات آن است.


3 - شمار آيات و واژه ‏هاى آن‏

اين سوره به باور همه مفسّران و دانشمندان داراى هفتاد و سه آيه است، اين آيات پس از نام بلند و پرشكوه خدا با خطاب به پيامبر آغاز، و با آخرين آيه كه از كيفر مشركان و منافقان سخن مى ‏گويد به پايان مى ‏رسد.

گفتنى است كه اين سوره 1288 واژه و 5896 حرف تشكيل شده، و در سال ششم از هجرت فرود آمده است.

[گل مريم]

4 - پاداش تلاوت آن‏

1 - در شكوه و فضيلت اين سوره از پيامبر گرامى آورده ‏اند كه فرمود:

من قراء سورة الأحزاب و علمها اهله... اعطى الامان من عذاب القبر.
كسى كه سوره احزاب را تلاوت كند و آن را به خانواده و نزديكانش آموزش دهد، به او، از عذاب قبر امان داده خواهد شد.

2 - و نيز از حضرت صادق عليه‏السلام آورده‏ اند كه فرمود:

من كان كثير القرائة لسورة الأحزاب كان يوم القيامه فى‏ جوار محمد(ص) و آله
كسى كه سوره احزاب را بسيار تلاوت كند در سراى آخرت در همسايگى پيامبر و خاندان او خواهد بود.

روشن است كه اين پاداش ارزشمند و اين فضيلت و بهاى گران نه براى تلاوت تنهاى قرآن، بلكه براى تلاوتى است كه سرآغاز انديشه و فكر و مقدمه آگاهى و ايمان ژرف و براى زندگى عادلانه و درخور شأن انسان و رعايت شايسته حقوق او باشد.