آشنایی با سوره های قرآن مجید

[گل مريم]

آشنایی با سوره های قرآن مجید
تفسیر مجمع البیان

فهرست سوره ها:

ردیف	نام سوره		ردیف	نام سوره	ردیف	نام سوره	ردیف	نام سوره	ردیف	نام سوره	ردیف	نام سوره	ردیف	نام سوره
1	الفاتحة		10	یونس	19	مریم	28	قصص	37	صافات	46	احقاف	55	رحمن
2	البقرة		11	هود	20	طه	29	عنکبوت	38	ص	47	محمد(ص)	56	واقعه
3	آل عمران		12	یوسف	21	انبیاء	30	روم	39	زمر	48	فتح	57	الحدید
4	نساء		13	رعد	22	حج	31	لقمان	40	غافر	49	حجرات	58	مجادله
5	مائدة		14	ابراهیم	23	مؤمنون	32	سحده	41	فصلت	50	ق	59	حشر
6	انعام		15	حجر	24	نور	33	احزاب	42	شوری	51	ذاریات	60	ممتحنه
7	اعراف		16	نحل	25	فرقان	34	سبأ	43	زخرف	52	طور
8	انفال		17	اسراء	26	شعراء	35	فاطر	44	دخان	53	نجم
9	توبه		18	کهف	27	نمل	36	یس	45	حاثیه	54	قمر

[فاطمه]

4 - فضيلت سوره و پاداش تلاوت آن‏
1 - از پيامبر گرامى صلى الله عليه وآله آورده ‏اند كه: من قرأها فهو معصوم ثمانية ايام من كلّ فتنة فان خرج الدّجال في تلك الثمانية الأيام عصمه اللّه من فتنة الدّجال...
هر كسى اين سوره را خالصانه تلاوت كند، به مدت هشت روز از هر فريب و فتنه ‏اى مصون خواهد بود، و اگر «دجّال» در اين هشت روز پديدار گردد، خدا وى را از فتنه دجّال حراست خواهد كرد؛ و هر كس آخرين آيه آن را بخواند و به بستر استراحت برود از بستر او فروغى به سوى كعبه پرتو افكن مى‏گردد كه در كنار آن فرشتگانى - تا به هنگام برخاستن او از بستر - برايش طلب آمرزش و بخشايش مى‏كنند.
و اگر فردى در مكّه باشد اين آيه را به هنگام رفتن به بستر بخواند فروغى روشنگر از بستر او به «بيت المعمور» مى‏تابد كه در كنار آن فرشتگانى - تا به هنگام بيدار شدن او - برايش آمرزش مى‏خواهند.

2 - و نيز «سمرة بن جندب» از آن حضرت آورده است كه فرمود:
من قرأ عشر آيات من سورة الكهف حفظاً لم تضره فتنة الدّجال...
هر كسى ده آيه از سوره كهف را حفظ كند و بخواند، فتنه ‏گرى «دجّال» به او زيانى نمى‏رساند، و هركسى همه آن را از حفظ بخواند وارد بهشت مى‏گردد.

3 - و نيز آورده ‏اند كه فرمود: هان اى مردم! آيا سوره ‏اى را به شما نشان ندهم كه وقتى فرود آمد شكوه و عظمت آن كران تا كران آسمان‏ها را فرا گرفته بود و هفتاد هزار فرشته آن را بدرقه و همراهى كردند؟
گفتند: چرا اى پيامبر خدا.
فرمود: آن سوره، سوره كهف است.
آنگاه افزود:
من قرأها يوم الجمعة غفر اللّه له الى الجمعة الاخرى و زيادة ثلاثة ايّام و اعطي نوراً تبلغ السماء...
هر كسى در روز جمعه آن را تلاوت كند و براى عمل به مفاهيم و مقررات آن در آياتش بينديشد، خدا تا سه روز پس از جمعه او را مورد بخشايش قرار مى‏دهد و به او فروغى مى‏بخشد كه به آسمان رسد و در فتنه «دجّال» روزگارش او را حراست مى‏كند.

[فاطمه]

4 - و نيز از آن گرانمايه عصرها و نسل‏ها آورده ‏اند كه فرمود:
هر كس ده آيه سوره كهف را - از آيه اول تا دهم - حفظ كند، اگر «دجّال» را درك كند زيان و فريب او به وى نخواهد رسيد؛ و هر كس آيات آخر آن را حفظ كند، در روز رستاخيز نورى به همراه او خواهد بود.
قال من حفظ عشر آيات من اوّل سورة الكهف ثم ادرك الدجّال لم يضره..

5 - و نيز از آن بزرگوار آورده ‏اند كه فرمود:
من قرأ سورة الكهف يوم الجمعة فهو معصوم الى ستة ايام من كلّ فتنة...
هر كس سوره كهف را در روز جمعه بخواند، تا شش روز، به بركت آن، از هر دجّالگرى و فتنه ‏اى آسوده خواهد ماند و اگر «دجّال» در عصر او پديدار گردد، وى از شرّش مصون خواهد ماند.

6 - از ششمين امام نور آورده ‏اند كه فرمود:
من قرأ سورة الكهف في كلّ ليلة جمعة لم يمت الاّ شهيداً و بعثه اللّه مع الشّهداء...
هر كس سوره كهف را در هر شب جمعه بخواند، در راه حق شهيد خواهد شد و خدا او را با شهيدان راستين برخواهد انگيخت و در روز رستاخيز در جايگاه آنان خواهد بود.

[فاطمه]

دورنمايى از سوره «كهف»
اين سوره نيز - كه هيجدهمين سوره از قرآن شريف و داراى يكصد و ده آيه است - از سوره‏ هاى مكّى است و جز يك آيه آن كه در مدينه فرود آمده ديگر آياتش در كنار خانه خدا بر قلب مصفاى پيامبر فرود آمده است، از اين‏رو حال و هواى سوره‏ هاى مكى و آغاز گسترش اسلام، در آيات آن محسوس است.
در كران تا كران آيات اين سوره مباركه مفاهيم بلند، معارف انسان ساز، اندرزها و پندهاى درس ‏آموز، فرمان‏ها و هشدارهاى عبرت ‏انگيز، داستان‏ها و سرگذشت‏ هاى هدف‏ دار و سازنده موج مى‏زند.
اگر بر آن باشيم كه دورنمايى از محتواى اين سوره را به تابلو بريم با اين مفاهيم و عناوين كلّى رو به رو مى‏گرديم،
1 - ستايش خدا و سپاس به بارگاه او،
2 - شناخت خدا،
3 - معاد شناسى و شناخت جهان پس از مرگ،
4 - پيكار در راه آزادى و آزادگى و مبارزه با شرك و استبداد،
5 - هجرت يا آخرين مرحله ستم ستيزى و آزادى‏ خواهى.
6 - پرتوى از سرگذشت درس آموز «موسى» و «خضر»،
7 - پرتوى از داستان الهام‏ بخش «ذوالقرنين» و گروه‏هايى از مردم،
8 - سرگذشت سازنده اصحاب كهف يا قيام دليرانه جوانان پرشور بر ضد شرك و بيداد،
9 - داستان ثروتمند شرك گرا و بى‏ ايمان و تنگ دست با ايمان و توحيدگرا،
10 - ناپايدارى دنيا و ارزش‏هاى مادى،
11 - ايمان و عمل صالح و نقش نجات‏بخش آن،
12 - و ده‏ها پند و اندرز و هشدار و درس انسانساز ديگرى كه خواهد آمد...

[گل مريم]

آشنايى با سوره مريم‏
سوره «مريم» نوزدهمين سوره از سوره‏ هاى قرآن شريف است، و بجاست به نكاتى از شناسنامه ‏اش بنگريم:


1 - نام اين سوره‏

نام اين سوره مباركه از آيات 16، 27 و 34 اين سوره برگرفته شده است، چرا كه قرآن شريف بخشى از اين سوره را به سرگذشت شگفت‏ انگيز و درس‏ آموز «مريم» پاك، مام گرانمايه مسيح عليه السلام اختصاص داده و در 23 آيه از آيات انسان ساز خود، اين داستان شنيدنى و الهام ‏بخش را به تابلو م ى‏برد،
و بدين وسيله ضمن زدودن گردو غبار خرافات و اوهام ساخته و پرداخته انديشه اوهام ‏پرداز خيانتكار تاريخ از سيماى پرفروغ و پرمعنويت مريم و فرزند گرانمايه ‏اش مسيح عليه السلام، از سويى آنان را دو بنده شايسته‏ كردار و درست ‏انديش و مقرّب بارگاه خدا معرّفى مى‏ كند؛
و از دگرسو به پاكى و قداست و عفاف والاى اين بانوى پرفضيلت گواهى مى‏ دهد؛ و به همين تناسب نام الهام بخش آن بانوى پاك و پرواپيشه و نيايش گر را نيز عنوان سوره مى ‏سازد.

[گل مريم]

2 - فرودگاه آن‏

اين سوره به اتفاق همه مفسّران و قرآن‏ پژوهان از سوره ‏هاى «مكّى» است و در كنار كهن‏ ترين معبد توحيد و تقوا بر قلب پاك پيامبر مهر و عدل فرود آمده است.


3 - شماره آيات و...

اين سوره به باور بيشتر مفسّران داراى 98 آيه است، امّا پاره‏ اى شماره آيات آن را نود و نه آيه شمرده ‏اند كه به دليل اين تفاوت ديدگاه در جاى خود اشاره خواهد رفت.

گفتنى است كه اين سوره داراى 982 واژه و 3802 حرف است و به پنج بخش كلّى مى‏ توان آيات و مفاهيم آن را تقسيم كرد.

[گل مريم]

4 - پاداش تلاوت آن‏

1 - از پيامبر گرامى صلى الله عليه وآله آورده ‏اند كه در اين مورد فرمود:

من قرأها اعطى من الاجر بعدد من صدّق بزكريا و كذّب به و يحيى و مريم و عيسى و موسى و هارون و ابراهيم و اسحاق و يعقوب و اسماعيل عشر حسنات...
هر كسى اين سوره را تلاوت كند، به شمار كسانى كه «زكريا» را تصديق و يا تكذيب نمودند، و نيز به شمار كسانى كه يحيى، مريم، عيسى، موسى، هرون، ابراهيم، اسحق، يعقوب و اسماعيل را، تصديق يا تكذيب كردند، آرى به شمار هر يك از آنان، خدا ده حسنه به او خواهد داد؛ و نيز به شمار كسانى كه به ناروا و دروغ براى خدا فرزند پنداشتند، و به شمار كسانى كه اين دروغ را مردود شمردند و خدا را از چنين نسبت‏هايى پاك و منزّه شمردند.

2 - و نيز از حضرت صادق صلى الله عليه وآله آورده‏ اند كه فرمود:
من ادمن قراءة سورة مريم لم يمت فى الدّنيا حتى يصيب منها ما يغنيه فى نفسه و ماله و ولده و كان فى الاخرة من اصحاب عيسى بن مريم و اعطى من الاجر ملك سليمان بن داود فى الدّنيا.
هر كس به خواندن اين سوره مداومت ورزد از اين جهان نخواهد رفت جز اينكه خدا به بركت اين سوره او را از نظر جان و مال و فرزند بى‏ نياز مى ‏سازد، و در سراى آخرت نيز او در زمره ياران حضرت مسيح عليه السلام خواهد بود و پاداش او در آن جهان بسان فرمانروايى «سليمان» در اين جهان خواهد بود.

[گل مريم]

5 - دو ويژگى اين سوره‏

اين سوره مباركه دو ويژگى برجسته و مهم ديگرى دارد كه سخت در خور توجّه است:

1 - نخست اينكه در آيات آن، به هنگام ترسيم پرتوى از سرگذشت درس‏ آموز برخى پيامبران بزرگ خدا و داستان شگفت ‏انگيز «مريم» مام گرانمايه مسيح عليه السلام، واژه «اذكر» - كه به مفهوم فرمان به يادآورى و يادكِرد است - به كار رفته، و چهره اين سوره را چهره يادكردها و گراميداشت‏ ها و يادآورى‏ ها ساخته و بدين وسيله سرگذشت چهره‏ هاى برجسته تاريخ بشر و گل‏هاى عطرآگين بوستان او را به تابلو برده است.

2 - ديگر اينكه در اين سوره، واژه مقدّس «رحمان»كه از نام‏ها و صفات پرشكوه خداست، شانزده بار به كار رفته است تا بدين وسيله رحمت و مهر و بخشايش جهان ‏شمول و گسترده آفريدگار هستى را به همه پديده‏ ها به ويژه به پيامبران، انسان‏هاى شايسته‏ كردار و پاكدامن، ايمان آوردگان راستين و فراخوانان به عدل و داد و هشداردهندگان از ستم و بيداد نشان دهد و همه حق ‏جويان را به فرجام پرشكوه اميدوار سازد، و انرژى و شور و نشاطِ حركت به آنان ببخشد، كه در اين مورد مى‏ توان به آيات انسان ساز و اميد بخش و درس ‏آموز 18، 26، 44، 61، 58، 75، 78، 85، 87، 89، 91، 93، 92، و 96... نگريست.

و بر اين اساس است كه اين سوره را سوره «مهر و بخشايش خدا» و سوره يادكردها و گراميداشت‏ ها و يادآورى ‏ها نيز مى ‏توان نام نهاد.

[گل مريم]

6 - دورنمايى از سوره مريم‏

اين سوره مباركه با ياد خدا و رحمت و بخشايش او به يكى از بندگان برگزيده ‏اش، آغاز مى ‏گردد؛ و با ترسيم زنجيره‏ اى از سرگذشت ‏هاى الهام بخش و مفاهيم بلند و درس ‏آموز در ابعاد گوناگون فكرى، عقيدتى، اجتماعى، اخلاقى و پند و اندرزهاى عبرت‏ انگيز و بيداركننده ادامه مى ‏يابد و با هشدار به جامعه ‏هاى بيدادگر و سركش پايان مى ‏پذيرد.

اگر بخواهيم دورنمايى از مفاهيم و معارف گوناگون ارج دار اين سوره را به تابلو بريم با اين بحث‏ هاى ارزشمند و دل‏ انگيز رو به ‏رو مى‏ گرديم:

پرتوى از سرگذشت درس ‏آموز زكريا.	پرتوى از داستان شگفت‏ انگيز مريم.
پرتوى از سرگذشت مسيح عليه السلام.	فرازى از زندگى الهام ‏بخش يحيى.
گوشه ‏اى از سرگذشت ابراهيم پدر توحيدگرايان.	پرتوى از زندگى اسماعيل.
فرازى از زندگى ادريس و ديگر پيامبران بزرگ خدا.	اصل رستاخيز و زنده‏ شدن مردگان و مسائل مربوط به آن.
چگونگى رستاخيز.	فرجام پرافتخار شايسته‏ كرداران در جهان پس از مرگ.
سرنوشت شوم ظالمان در آنجا.	ترسيم پرتوى از شكوه و عظمت قرآن.
اصل توحيد و نفى فرزند از ذات پاك خدا.	موضوع شفاعت.
مجموعه ‏اى از نكات و برنامه‏ هاى ظريف تربيتى و انسانى.	زنجيره ‏اى از پندها و اندرزهاى گوناگون در لابه ‏لاى اين معارف و مفاهيم،

و ديگر نكات ارزشمند و ارج دارى كه در تفسیر خواهد آمد ان شاء اللّه.

[گل مريم]

آشنايى با سوره طه‏

سوره‏اى كه در آستانه آن قرار گرفته ‏ايم، بيستمين سوره از قرآن شريف است و بسيار مناسب است كه به نكاتى از شناسنامه ‏اش اشاره گردد:


1 - نام اين سوره‏

نام اين سوره مباركه «طه» است. اين واژه مبارك، و اين نام بلند و پر معنويت، از نام‏هاى الهام ‏بخش پيامبر گرامى صلى الله عليه وآله است؛ و مفهوم آن به گونه‏ اى است كه از ششمين امام نور آورده ‏اند، بزرگ مرد آزاده و حق ‏پرستى است كه مردم را به سوى حق راه مى‏ نمايد: «يا طالب الحق الهادى اليه» و خود پيشتاز و پيشوا و آموزگار و الگوى راه حق و عدالت است،

و نام اين سوره از اين واژه و نخستين آيه آن برگرفته شده است.

[گل مريم]

2 - فرودگاه آن‏

اين سوره به باور همه مفسّران و محدّثان در مكّه و در كنار كهن ‏ترين خانه توحيد و تقوا بر قلب پاك پيامبر مهر و علم فرود آمده، و افزون بر اتفاق مفسّران بر اين نكته، كران تا كران آيات يكصد و سى و پنجگانه و محتواى آن نيز - كه بسان ديگر سوره‏ هاى «مكّى» از خداشناسى و شناخت معاد و جهان پس از مرگ و حساب و كتاب سخن دارد و فرجام توحيدگرايى و شرك و بيداد را به تابلو مى‏ برد - گواه اين واقعيت است.


3 - شمار آيات و واژه ‏هاى آن‏

در مورد شمار آيات اين سوره چهار نظر است:

1 - به باور شاميان اين سوره داراى 140 آيه است.
2 - امّا به باور كوفيان 135 آيه دارد.
3 - از ديدگاه حجازيان شماره آيات آن به 134 آيه مى‏ رسد.
4 - امّا از ديدگاه بصريان داراى 132 آيه است.

گفتنى است كه اين سوره داراى 1341 واژه و 5242 حرف است، و مى‏ توان آيات آن را به بخش‏ هاى دهگانه‏ اى تقسيم نمود.