آشنایی با سوره های قرآن مجید

[گل مريم]

آشنایی با سوره های قرآن مجید
تفسیر مجمع البیان

فهرست سوره ها:

ردیف	نام سوره		ردیف	نام سوره	ردیف	نام سوره	ردیف	نام سوره	ردیف	نام سوره	ردیف	نام سوره	ردیف	نام سوره
1	الفاتحة		10	یونس	19	مریم	28	قصص	37	صافات	46	احقاف	55	رحمن
2	البقرة		11	هود	20	طه	29	عنکبوت	38	ص	47	محمد(ص)	56	واقعه
3	آل عمران		12	یوسف	21	انبیاء	30	روم	39	زمر	48	فتح	57	الحدید
4	نساء		13	رعد	22	حج	31	لقمان	40	غافر	49	حجرات	58	مجادله
5	مائدة		14	ابراهیم	23	مؤمنون	32	سحده	41	فصلت	50	ق	59	حشر
6	انعام		15	حجر	24	نور	33	احزاب	42	شوری	51	ذاریات	60	ممتحنه
7	اعراف		16	نحل	25	فرقان	34	سبأ	43	زخرف	52	طور
8	انفال		17	اسراء	26	شعراء	35	فاطر	44	دخان	53	نجم
9	توبه		18	کهف	27	نمل	36	یس	45	حاثیه	54	قمر

[گل مريم]

4 - پاداش تلاوت آن

1 - در اين مورد از پيامبر گرامى صلى الله عليه وآله وسلم آورده ‏اند كه فرمود: «من قرأها اعطى من الأَجر عشر حسنات و بعدد مَنْ صدّق بنوح و كذّب به... و كان يوم القيامة من السّعداء.»

هر كس اين سوره مباركه را بخواند به شماره هر كس كه به نوح، هود، صالح، شعيب، لوط، ابراهيم و موسى ايمان آورده و يا آنان را تكذيب نموده است، ده پاداش به او ارزانى مى‏ شود و در روز رستاخيز در زمره نيكبختان راستين خواهد بود.


2 - و نيز از حضرت باقر عليه السلام در اين مورد آورده ‏اند كه فرمود:

«مَنْ قراء سورة هود فى كلّ جمعة بعثه الله يوم القيامة فى زمرة النبييّن و حوسب حساباً يسيراً و لم تعرف له خطيئة عملها يوم القيامة.»
هر كس سوره مباركه هود را هر جمعه تلاوت كند، خدا او را در روز رستاخيز در ميان پيامبران خويش بر مى ‏انگيزد و در هنگامه حسابرسى، حساب او آسان مى‏ شود و در آن روز سرنوشت سازكار خلاف و خطايى در پرونده عمل او باقى نمى ‏ماند.

[گل مريم]

5 - اهميّت و حساسيّت اين سوره

1 - اهميت اين سوره در مورد پيام‏ ها و درس‏ هاى آموزنده آن به پيامبر گرامى ومردم است، كه در روايت مشهور و معروفى مى‏ خوانيم كه يكى از ياران پيامبر به آن گرانمايه عصرها و نسل‏ها گفت: اى پيامبر خدا! آثار پيرى زودرس در سيماى درخشان و ملكوتى شما پديدار شده است، كه فرمود: آرى سوره هود و پيام‏ هاى آن مرا پير كرد.

قيل: يا رسول الله، قد اسرع اليك الشيب، قال صلى الله عليه وآله وسلم شيّبتنى هود...

2 - و در روايت ديگرى آورده ‏اند كه فرمود: شيّبتنى هود و اخواتها الحاقة و الواقعة و الغاشية... سوره هود و امثال آن همچون سوره «حاقه»، «واقعه»، «غاشيه» و «نباء» مرا پير كرد.

[گل مريم]

6 - دورنمايى از مفاهيم و درسهاى انسان ساز آن

اين سوره مباركه به باور برخى از صاحب نظران چهل و نهمين سوره ‏اى است كه بر پيامبر گرامى ‏صلى الله عليه وآله و سلم فرود آمده و به دوجهت با ديگر سوره ‏ها متفاوت است:

1 - نخست اينكه به باور بيشتر مفسران، اين سوره در مكه بر قلب نورانى پيامبر فرود آمده است؛ از اين رو از ويژگي هاى سوره‏ هاى مكّى كه پرداختن به اصول دين و افشاندن بذر عقيده و ايمان در مزرعه دلهاست برخوردار است.

2 - افزون بر آن، از آنجايى كه اين سوره در سخت ‏ترين روزهاى غربت و تنهايى پيامبر و پس از رحلت دو يار و دو حمايت گر راستين و پر شور و پر اقتدار اسلام و قرآن، ابوطالب و خديجه فرود آمده، از آن نسيم دل انگيز ديگرى مى‏ وزد.

به همين جهت در كران تا كران اين سوره مباركه با موضوعات مهم اساسى رو به رو مى‏ گرديم؛ با مفاهيم و معارفى نظير:

پيكار بى‏ امان با پرستش‏ هاى ذلّت‏ بار،
توحيد گرايى و يكتاپرستى،
معاد شناسى،
شناخت وحى و رسالت،
آرامش خاطر بخشيدن به پيامبر،
فراخوان به سوى پايدارى،
پرتوى از سَرگذشت پيامبران بزرگى چون: نوح، هود، صالح...
مبارزه اساسى با بيداد و بيدادگران،
قرآن يا سند جاودانه رسالت پيامبر،
سرنوشت دنياداران و دنيا خواهان،
سرنوست پر افتخار ايمان آوردگان،
رابطه اختناق يا انحطاط و سقوط جامعه‏ ها،

و ده‏ها درس و نكته و موضوع انسان ساز ديگرى كه در تفسیر این سوره خواهد آمد...

[گل مريم]

آشنايى با سوره يوسف

اين سوره مباركه دوازدهمين سوره از سوره‏ هاى قرآن شريف است. پيش از آغاز ترجمه و تفسير آن، به نكاتى از ويژگى ‏هايش اشاره مى ‏رود:


1 - نام سوره

نام بلند و تاريخى اين سوره مباركه، سوره «يوسف» است و به دو جهت به اين نام مبارك خوانده شده است:

نخست اينكه جز يكى چند آيه اين سوره دلنشين و پر جاذبه، همه آياتش داستان درس آموز و سرگذشت تفكّر انگيز قهرمان زيباترين داستان‏ها را به تابلو مى ‏برد و بسيار طبيعى و مناسب است كه به اين نام خوانده شود.

ديگر اينكه در قرآن شريف كه 27 مرتبه نام قهرمان بهترين داستان‏ها حضرت يوسف آمده است، 25 مرتبه آن در اين سوره مى‏ باشد؛ از اين رو اگر بخواهيم نام اين سوره را از آيه آيه و واژه واژه آن هم دريافت داريم، به همين نام بر خواهيم خورد.


2 - فرودگاه اين سوره

به باور همه مفسّران، تمامى آيات اين سوره در مكّه و در كنار كهن‏ ترين خانه وحى و رسالت بر قلب پاك پيامبر فرود آمده است، و تنها طبق روايتى از «ابن عباس» چهار آيه اين سوره كه عبارتند از آيات اوّل تا سوّم و آيه هفتم، در مدينه نازل شده ‏اند.


3 - شماره آيات، واژه ها و حروف آن

اين سوره داراى يكصد و يازده (111) آيه، يكهزار و هفتصد و شصت و شش (1766) واژه و هفت هزار و يكصد و شصت و شش 7166 حرف مى ‏باشد و به دوازده بخش كلّى قابل تقسيم است.

[گل مريم]

4 - پاداش تلاوت اين سوره‏

1 - از پيامبر گرامى آورده ‏اند كه فرمود:

«علمّوا ارقاءكم سورة يوسف، فانّه ايّما مسلم تلاها و علّمها اهلها و ما ملكت يمينه هونّ الله تعالى عليه سكرات الموت و اعطاه القوّة ان لا يحسد مسلماً.»
سوره يوسف را به بردگان خويش بياموزيد؛ چرا كه هر مسلمانى اين سوره را بخواند و به خاندان و بردگان خويش آن را بياموزد، خدا سختى‏ هاى مرگ را بر او آسان مى ‏سازد و به او توانى مى‏ بخشد كه در زندگى خود به هيچ مسلمانى حسد نورزد.

2 - و نيز از حضرت صادق آورده ‏اند كه فرمود:

«من قرأ سورة يوسف فى كُلِّ يوم او فى كلّ ليلة بعثه الله يوم القيامة و جماله مثل جمال يوسف، و لايصيبه فزع يوم القيامه، و كان من خيار عباد الله الصالحين...»
كسى كه در هر شب و هر روز سوره يوسف را بخواند، خدا او را در روز رستاخيز به زيبايى و جمال يوسف بر مى‏ انگيزد و از هراس و سختى آن روز سرنوشت ساز در امان خواهد بود و در زمره بندگان شايسته خدا قرار خواهد داشت.

3 - و نيز فرمود:

«انّها كانت فى التّورية مكتوبة.»
اين سوره مباركه، در كتاب تورات نيز آمده است.

4 - و به نقل از پدران گرانقدرش از پيامبر گرامى آورده است كه فرمود:

«لاتنزلوا نسائكم الغرف و لا تعلموهن الكتابة و لا تعلموهن سورة يوسف و علموهنّ الغزل و سورة النّور.»
زنان را در غرفه ‏هايى كه از امنيت لازم برخوردار نيست سكونت ندهيد و به آنان نوشتن و نيز سوره يوسف را نياموزيد و به جاى آنها هنرى از هنرهاى دستى چون ريسندگى و بافندگى و سوره مباركه نور را بياموزيد.

[گل مريم]

5 - دو نكته در مورد اين روايات‏

1 - روشن است كه پاداش پرشكوهى كه براى تلاوت گرِ اين سوره و يا سوره‏ هاى ديگر قرآن نويد داده شده است، براى آن تلاوت قرآنى است كه سر آغاز انديشه و تفكّر شايسته قرآنى، و از پى آن سر آغازى بر عملكرد شايسته و عادلانه و انسانى باشد، و تلاوت كننده، از يوسف درس بگيرد كه چگونه در برابر هوس‏هاى سركش پايدارى ورزد و گناه نكند و از مرز مقررات و قوانين نگذرد،

و چگونه دربرابر زورمندان سر ذلّت فرود نياورد،

و چگونه زندان بيداد و كند و زنجير آن برايش از ستم پذيرى و خفت پذيرى گواراتر باشد،

و چگونه در زندگى آزادمرد گذشت و پايدارى و تدبير و كياست و درايت و مديريّت و تقوا باشد؛ نه تلاوتى كه تنها تلاوت باشد و نه براى انديشه و فكر و عمل، و نه تلاوتى كه شغل و حرفه و براى آب و نان و جاه و جبروت باشد، و نه تلاوتى كه ابزار فريب و سلطه گردد! آرى، آن تلاوت در خور آن پاداش پرشكوه است نه اينها.

[گل مريم]

2 - آخرين روايت كه از آموزش اين سوره مباركه به زنان هشدار مى ‏دهد، افزون بر اينكه به بيان برخى از محققين از نظر سند قابل اعتماد نيست، دليل اين كار را نيز بيان نمى ‏كند، و چنين به نظر مى‏ رسد كه منظور از آن اين است كه زنان و دختران از شيوه زشت و رفتار رسواى برخى زنان كاخ نشين كه يوسف را به زشتى و گناه فرا مى‏ خواندند و تشويق مى‏ كردند، دور باشند؛ امّا به باور ما اين نگرانى چندان موردى ندارد؛ چرا كه قرآن حسّاس ‏ترين و بحرانى ‏ترين فرازهاى اين داستان‏ها را با عفت بيانى وصف‏ ناپذير و بسيار دقيق بيان مى‏ك ند كه هرگز بد آموزى در آن راه ندارد.

افزون بر آن، به باور ما حق پذيرى و انصاف و درست‏گويى و فرجام كار همان زنان نيز عبرت انگيز و درس آموز است، كه براى همه به ويژه صاحبان قدرت و امكانات و نسل جوان، سازنده ترين پيام‏ها را مى ‏تواند داشته باشد كه: هان‏ اى عصرها و نسل‏ها! آن، فرجام شوم گناه خواهى و لغزش جويى و بى‏ بندبارى و اين هم فرجام نكوهيده عفّت و پاكدامنى و تقوا. تا شما كدامين را بر گزينيد.

[گل مريم]

6 - دور نمايى از سوره

اين سوره مباركه در مكّه فرود آمده است؛ از اين رو بيشتر عنايت آيات آن به ايجاد تحوّل مطلوب عقيدتى و اخلاقى و فكرى و انسانى در جامعه شرك زده، و باوراندن حقانيت دعوت پيامبر و آسمانى بودن رسالت و كتاب او به مردم در قالب زيباترين و عبرت آموز ترين داستانها و سرگذشت هاست؛ و باظرافت و زيبايى خاصّى روشنگرى مى‏ كند كه خداى يكتا، همان قدرت بى‏ همتاى و بى ‏همانندى است كه هم آفريدگار جهان و انسان است، و هم تدبيرگر امور و شؤون آفرينش؛ هم فرمانرواى هستى و مالك روز رستاخير است و هم حاكم بر روند تاريخ و تحوّلات آن، و فرجام همه كارها و بازگشت همه بندگان نيز سرانجام به سوى اوست.

در آيات يكصد و يازده گانه اين سوره مباركه،

از توحيدگرايى و يكتا پرستى،
از معاد و جهان پس از مرگ،
دين باورى و ديندارى،
اخلاق و ارزش‏هاى اخلاقى،
دانش و بينش و حكمت،
انديشه و تفكّر،
كار و تلاش و سازندگى،
آينده نگرى و برنامه ريزى براى اداره شايسته جامعه،
نقش ثروت و امكانات،
نقش مردم و حقوق آنان،
ويژگى‏ هاى يك دولت شايسته و عدالت پيشه،
اصل رسالت و وحى الهى،
پديده رؤيا،
فرجام خوش ايمان و تقوا و پاكدامنى،
و فرجام رسواى گناه و زشتكارى و بيداد،

و از ده‏ها موضوع ديگر سخن رفته است.

[گل مريم]

آشنايى با سوره رعد

اين سوره مباركه سيزدهمين سوره از سوره‏ هاى قرآن شريف است، كه پيش از آغاز ترجمه و تفسير آن به نكاتى از ويژگى ‏هاى آن اشاره مى‏ رود:


1 - نام اين سوره‏

نام اين سوره مباركه از سيزدهمين آيه آن برگرفته شده و به نام «رعد» نام گذارى گرديده است؛ چرا كه به بيان برخى، وحى الهى بسان باران رحمت اوست و همان گونه كه باران با رعد و برق همراه است، وحى الهى نيز كه رحمتى از سوى خدا به پيامبران، و آن گاه همه انسان‏هاست، با هشدار و نويد همراه مى ‏باشد.


2 - فرودگاه آن‏

به باور گروهى از جمله «ابن عباس» همه آيات اين سوره در مكّه و در كنار كهن ‏ترين معبد توحيد و تقوا بر قلب پاك پيامبر فرود آمده است، امّا به باور «مقاتل» آخرين آيه آن در مورد «عبداللّه بن سلام» مى ‏باشد و در مدينه فرود آمده است.
«سعيد بن جبير» بر آن است كه اين سوره در مكه فرود آمده است؛ با اين بيان چگونه مى ‏توان گفت آخرين آيه در مورد عبد اللّه بن سلام مى‏ باشد؟

و از ديدگاه «حسن» و «قتاده» همه آيات اين سوره، جز دو آيه 31 و 32 در مدينه فرود آمده است.


3 - شماره آيات و...

اين سوره از ديدگاه شاميان 47 آيه، از نظر مصريان 45 آيه، از نظر حجازيان 44 آيه و از نظر كوفيان 43 آيه دارد كه دليل تفاوت ديدگاه‏ها و موارد آن خواهد آمد.
گفتنى است كه اين سوره از 855 واژه و 3506 حرف پديد آمده و به طور طبيعى به هشت بخش قابل تقسيم است.

[گل مريم]

4 - پاداش تلاوت اين سوره‏

از پيامبر گرامى صلى الله عليه وآله آورده ‏اند كه فرمود:

«من قراء سورة رعد اعطى من الاجر عشر حسنات بعدد كل سحاب مضى و كلّ سحاب يكون الى يوم القيامة، و كان يوم القيامة من الموفين بعهد اللّه تعالى.»
هر كس سوره مباركه رعد را بخواند، به او ده پاداش داده مى ‏شود كه با همه ابرهاى گذشته و آينده جهان آفرينش - كه تا روز رستاخيز در آسمان پديدار گردند - برابرى خواهد كرد، و در روز رستاخيز از كسانى خواهد بود كه به پيمان خويش با خدا وفا كرده ‏اند.

و نيز از حضرت صادق عليه السلام آورده ‏اند كه فرمود:

«من اكثر قرأة الرّعد لم يصبه اللّه بصاعقة ابداً، و ان كان مؤمناً ادخل الجنة بغير حساب، و شفع فى جميع من يعرفه من اهل بيته و اخوانه.»
هر كس سوره رعد را بسيار تلاوت كند، هرگز گرفتار صاعقه نخواهد شد و اگر به راستى انسان باايمانى باشد، او را بدون حسابرسى وارد بهشت پرطراوت و زيبا خواهند نمود، و مى ‏تواند افراد خانواده و دوستانش را به اذن خدا شفاعت كند.