آشنایی با سوره های قرآن مجید

[گل مريم]

آشنایی با سوره های قرآن مجید
تفسیر مجمع البیان

فهرست سوره ها:

ردیف	نام سوره		ردیف	نام سوره	ردیف	نام سوره	ردیف	نام سوره	ردیف	نام سوره	ردیف	نام سوره	ردیف	نام سوره
1	الفاتحة		10	یونس	19	مریم	28	قصص	37	صافات	46	احقاف	55	رحمن
2	البقرة		11	هود	20	طه	29	عنکبوت	38	ص	47	محمد(ص)	56	واقعه
3	آل عمران		12	یوسف	21	انبیاء	30	روم	39	زمر	48	فتح	57	الحدید
4	نساء		13	رعد	22	حج	31	لقمان	40	غافر	49	حجرات	58	مجادله
5	مائدة		14	ابراهیم	23	مؤمنون	32	سحده	41	فصلت	50	ق	59	حشر
6	انعام		15	حجر	24	نور	33	احزاب	42	شوری	51	ذاریات	60	ممتحنه
7	اعراف		16	نحل	25	فرقان	34	سبأ	43	زخرف	52	طور
8	انفال		17	اسراء	26	شعراء	35	فاطر	44	دخان	53	نجم
9	توبه		18	کهف	27	نمل	36	یس	45	حاثیه	54	قمر

[گل مريم]

4 - پاداش تلاوت آن در روايات:

1 - از پيامبر گرامى صلى الله عليه وآله در اين مورد آورده‏ اند كه فرمود:

من قرأها اعطى يوم القيامة ثواب المهاجرين و الانصار.
هر كس اين سوره را آن گونه كه بايد، بخواند و بدان عمل كند، در روز رستاخيز، پاداش مهاجرين و انصار، يا ياران مكّى و مدنى پيامبر به او ارزانى خواهد شد.

2 - و نيز آورده ‏اند كه فرمود:

انّ اللّه تعالى قرأ «طه» و «يس» قبل اَن يخلق آدم... فلمّا سمعت الملائكة القرآن قالوا طوبى لأمّةٍ نزل هذا عليها.
خدا دو سوره «طه» و «يس» را دو هزار سال پيش از آفرينش آدم بر فرشتگان بيان فرمود، و آنان هنگامى كه اين آيات را شنيدند يكصدا گفتند: خوشا به حال جامعه و مردمى كه اين آيات و اين سوره ‏ها بر آنان فرستاده مى ‏شود، و خوشا بر دل‏ها و جان‏هايى كه پذيرشگر اين آيات مى‏ باشند؛ و خوشا به زبان‏هايى كه به تلاوت اينها به گردش در مى‏ آيند.

و طوبى لاجوافٍ تحمل هذا، و طوبى لألسنٍ تتكلّم بهذا.

3 - و نيز از آن حضرت آورده ‏اند كه فرمود:

لا يقرء اهل الجنة من القران الاّ «يس» و «طه».
مردم بهشت‏ نشين، اين سوره و سوره «يس» را هماره تلاوت مى ‏كنند.

4 - و از حضرت صادق عليه السلام آورده ‏اند كه فرمود:

لا تدعوا قرائة سورة «طه» فانّ اللّه يحبّها و يحبّ من قرأها، و من ادمن قراءَتها اعطاه اللّه يوم القيامة كتابه بيمينه،و لم يحاسبه بما عمل فى الاسلام، و اعطى من الأجر حتى يرضى:
هان اى مردم! تلاوت سوره «طه» را وانگذاريد، چرا كه خدا آن را دوست مى‏ دارد؛ و نيز خدا مردمى را كه آن را تلاوت نمايند، دوست مى ‏دارد.
هر كسى بر تلاوت اين سوره ادامه دهد، خداى پرمهر در روز رستاخيز كارنامه زندگى‏ اش را به دست راست او مى‏ دهد، و در زندگى اسلامى‏ اش از او حساب نمى‏ كشد، و پاداش پرشكوهى به او ارزانى مى‏ دارد كه خشنود گردد.

روشن است كه همه اين پاداش‏ها در گرو آموزش و فراگيرى و تلاوت قرآن به منظور دريافت مفاهيم انسان ساز او و عمل به مقررات عادلانه قرآن است و بس.

[گل مريم]

5 - دورنمايى از محتواى آن‏

اين سوره با ياد خدا و نام بلند او، و گراميداشت بنده برگزيده ‏اش محمد صلى الله عليه وآله و يادى از شكوه و عظمت سند جاودانه رسالت آن حضرت - قرآن شريف - آغاز مى‏ گردد، و با به تابلو بردن پرتوى از صفات خدا، سرگذشت موسى و سردمداران استبداد و ارتجاع، فرازهايى در شناخت معاد و جهان پس از مرگ، سرگذشت آفرينش انسان و شرارت ابليس، فرود آدم و همسرش بر زمين و آغاز زندگى پرماجراى انسان‏ها در اين كره خاكى، و انبوهى از مفاهيم و معارف و پند و اندرزهاى انسان ساز و الهام‏ بخش، و با هشدارهاى تكان‏ دهنده به گناهكاران و ظالمان به پايان مى‏ رسد.
اگر بخواهيم دورنمايى از محتواى اين سوره را به صورت كلّى در تابلويى ترسيم كنيم، اين عناوين و موضوعات را برخواهيم شمرد:

يكتايى خدا و عظمت وصف‏ ناپذير او،
هدف از فرود قرآن،
زنجيره ‏اى از ويژگى‏ هاى جلال و جمال پروردگار،
گراميداشت پيامبر،
سرگذشت درس ‏آموز موسى به صورت گسترده و بخش‏هاى گوناگون،
صحنه ‏هايى از رستاخيز جهان و انسان،
پاداش شايسته‏ كرداران،
فرجام دردناك بيدادگران،
پرتوى از شكوه و عظمت قرآن،
سرگذشت آدم و همسرش،
وسوسه‏ هاى شيطان،
فرود انسان به زمين،
و در لا به ‏لاى اين بحث‏ها، ده‏ها پند و اندرز انسان ساز و هشدارهاى تكان‏ دهنده و الهام بخش ديگر...

[گل مريم]

آشنايى با سوره انبيا

سوره انبياء بيست و يكمين سوره، از سوره‏ هاى قرآن شريف است. بسيار مناسب و بجاست كه پيش از آغاز ترجمه و تفسير آيات آن به نكاتى از شناسنامه‏ اش بنگريم.

1 - نام اين سوره‏

نام جاودانه اين سوره مباركه، «انبيا» يا سوره پيامبران است و به نظر مى‏ رسد كه به سه جهت اين نام بلند و پرمعنويت براى اين سوره برگزيده شده است:

1 - نخست بدان جهت كه در آيات اين سوره به مناسبت‏ هاى گوناگون از اصل وحى و رسالت و انگيزش پيامبران به سوى جامعه ‏ها و هدف از آمدن آنان و واكنش‏هاى موافق و مخالف در برابر دعوت و منطق و راه و رسم آنان سخن رفته است.

2 - افزون بر اين، در اين سوره مباركه نام مقدس شمارى از پيامبران بزرگ خدا، همچون نوح، ابراهيم، اسماعيل، اسحاق، لوط، ذوالكفل، يونس، ايّوب، زكريا، يعقوب، يحيى، موسى، هارون، سليمان و داود، به همراه پرتوى از سرگذشت درس ‏آموز و الهام ‏بخش آنان به تابلو رفته است.

3 - و نيز بدان تناسب كه سخن از پيامبران بزرگى چون مسيح و محمد صلى الله عليه وآله است كه نامشان نيامده اما از آنان سخن رفته است.

[گل مريم]

2 - فرودگاه آن‏

به باور همه مفسّران، همه آيات اين سوره مباركه در مكّه و در كنار كهن ‏ترين معبد توحيد بر قلب پاك پيامبر فرود آمده، و افزون بر اتفاق‏ نظر مفسّران، خود آيات و محتواى آنها كه بيشتر سخن از توحيدگرايى و يكتاپرستى، شناخت معاد و جهان پس از مرگ، اصل رسالت و دعوت‏هاى توحيدى و موضوعات زيربنايى و عقيدتى است، گواه ديگرى بر اين نكته مى‏ باشد.


3 - شمار آيات و واژه‏ هاى آن‏

شمار آيه ‏هاى اين سوره به باور كوفيان يكصد و دوازده آيه و به باور ديگران يكصد و يازده آيه است، چرا كه كوفيان آيه 66 را مستقل شمرده اما ديگران آن آيه را با آيه 67 يك آيه شمرده ‏اند.
يادآورى مى‏ گردد كه اين سوره داراى 1160 واژه و 4890 حرف است و به بخش ‏هاى هفتگانه‏ اى مى‏ توان آن را تقسيم كرد.

[گل مريم]

4 - فضيلت و پاداش تلاوت آن‏

1 - از پيامبر گرامى صلى الله عليه وآله آورده ‏اند كه در اين مورد فرمود:

من قرأ سورة الانبياء حاسبه اللّه حساباً يسيراً و صافحه و سلم عليه كلّ نبىّ و ذكر اسمه فى القرآن.
هر كس سوره انبيا را تلاوت كند خدا حساب او را آسان مى ‏گيرد و به راحتى از او حسابرسى مى ‏شود، و همه پيامبرانى كه نام بلندشان در قرآن آمده است با او دست دوستى داده و بر او سلام و درود مى‏ فرستند.

2 - و از ششمين امام نور آورده ‏اند كه فرمود:

من قرأ سورة الانبياء حبّاً لها كان كمن رافق النبيّين اجمعين فى جنات النّعيم و كان مهيباً فى اعين النّاس فى حياة الدّنيا.
هر كس سوره انبيا را از سر عشق و مهر بخواند، با همه پيامبران در بوستان‏هاى پرطراوت و زيباى بهشت رفيق و همنشين خواهد شد، افزون بر اين، چنين كسى در اين جهان نيز در نظر مردم پرشكوه و پرابهت خواهد زيست.

[گل مريم]

5 - دورنمايى از محتواى اين سوره‏

اين سوره مباركه با نام بلند و پرشكوه خدا و هشدار از فرارسيدن رستاخيز و حسابرسى آن آغاز مى ‏گردد و با ترسيم پرتوى از سرگذشت هيجده پيامبر بزرگ و فرازهايى از برنامه‏ هاى انسان ساز و الهام‏ بخش آنان، دنيايى از مفاهيم و پند و اندرزهاى الهام ‏بخشى را در چشم ‏انداز حق‏ جويان و حق ‏پويان قرار مى ‏دهد.

در اين سوره از اين مفاهيم و موضوعات متنوّع سخن رفته است:

از يكتايى آفريدگار هستى و بى‏ همتايى او،
از معاد و جهان پس از مرگ،
از حسابرسى روز رستاخيز،
هدفدارى جهان و انسان،
هماهنگى شگفت‏ انگيز ميان نظامات حاكم بر جهان آفرينش از پيروزى حق بر باطل و توحيدگرايى بر شرك و كفر،
از چيرگى داد بر بيداد و حق ‏طلبان بر باطل‏ گرايان...
اصل وحى و رسالت و آمدن پيامبران به سوى مردم،
برنامه ‏هاى آنان،
هدف از آمدن پيامبران،
واكنش‏هاى موافق و مخالف در برابر آنان،
فرشتگان...

[گل مريم]

هشدار از آفت‏هاى رشد و تعالى، همچون آفت غفلت، بازيگرى، دل ندادن به حقايق، بيهوده ‏گرايى، تعصّبات كور، دنباله روى‏ هاى احمقانه، بدانديشى ها و بدگوئى‏ ها و تمسخر آيات و پيام ‏آوران خدا، بهانه ‏جويى‏ ها و حق‏ ستيزى‏ ها، دل‏خوش داشتن به پندارهاى پوچ،
دعوت به تعقّل، تفكّر، تدبّر،
زنجيره‏ اى از نشانه‏ هاى قدرت و يكتايى خدا...
پديده مرگ،
سنجش عملكردها در قيامت،
واپسين حركت تاريخ و آينده جهان،
و در لا به‏ لاى اين موضوعات پند و اندرزهاى دلنشين و جان بخش در چهره‏ ها و قالب‏ هاى گوناگون كه به يارى خدا در تفسیر خواهد آمد.

[فاطمه]

آشنايى با سوره حجّ‏

اين سوره مباركه بيست و دوّمين سوره از سوره‏هاى قرآن شريف است. مناسب و بجاست كه پيش از آغاز ترجمه و تفسير آيات آن به نكاتى از شناسنامه‏اش بنگريم.

1 - نام اين سوره‏
نام الهام‏بخش و جاودانه اين سوره مباركه «حجّ» است و از آيه 27 سوره برگرفته شده است.
افزون بر اين آيه، اين نام و نامگذارى به خاطر آن است كه شمارى از آيات انسانساز آن، در مورد مراسم معنوى و عبادى «حجّ» و آداب و مقررات تفكرانگيز آن پيام مى‏دهد و پژوهشگر و مطالعه كننده را به حال و هواى پرشور طواف بر گرد خانه عشق و كهن‏ترين خانه توحيد و تقوا و فداكارى‏هاى خالصانه و خداجويانه ابراهيم و اسماعيل اين دو پيامبر بزرگ اوج مى‏بخشد، و نيز به بازماندگان از حج و طواف بر گرد خانه خدا هشدار مى‏دهد كه عذابى سخت در انتظار آنان است.

2 - فرودگاه آن‏
اين سوره از سوره‏هايى است كه در مورد فرودگاه آن ميان مفسّران و نويسندگان تاريخ قرآن بحث است.
به باور «ابن عباس»، «عطا» و پاره‏اى ديگر همه آيات اين سوره، جز چند آيه آن در مكّه بر قلب پاك پيامبر مهر و رحمت فرود آمده است.
اما به باور برخى از جمله «حسن» همه آيات اين سوره مباركه - جز شمارى چند از آيات آن كه در سفر فرود آمده است - «مدنى» مى‏باشد، و آن چند آيه را پاره‏اى چهار آيه و پاره‏اى ديگر شش آيه به شمار آورده‏اند.

[فاطمه]

3 - شمار آيات آن‏
در شمار آيات انسانساز اين سوره نيز ديدگاه‏ها متفاوت است.
1 - به باور كوفيان كه مشهورترين ديدگاه است، اين سوره داراى 78 آيه است.
2 - اما به باور مكّيان داراى 77 آيه مى‏باشد.
3 - قاريان مدينه آن را داراى 76 آيه شمرده‏اند؛
4 - و قاريان بصره بر آنند كه اين سوره 75 آيه دارد.
5 - و عقيده شاميان اين است كه اين سوره مباركه داراى 74 آيه است.
دليل اين تفاوت در شماره به هنگام بحث از آيات خواهد آمد.
گفتنى است كه اين سوره داراى 291 واژه، و 5070 حرف است و به بخش‏هاى گوناگون قابل تقسيم مى‏باشد.

[فاطمه]

4 - فضيلت و پاداش تلاوت آن‏

از پيامبر گرامى صلى الله عليه وآله آورده‏اند كه فرمود:
من قرأسورةالحجّ اعطى من الاجر كحجّة حجّها وعمرة اعتمرهابعددمن حجّ واعتمرفيما مضى و فيما بقى.
هر كسى سوره حجّ را تلاوت كند، خدا پاداش شكوهبارى بسان پاداش «حج» و «عمره» همه كسانى كه در سال گذشته و آينده حج و عمره گزارده و مى‏گزارند، به او ارزانى مى‏دارد.
و از ششمين امام نور حضرت صادق عليه السلام آورده‏اند كه فرمود:
من قرأها فى كلّ ثلاثة ايام لم يخرج من سنة حتى يخرج الى بيت الله الحرام وان مات فى سفره دخل جنة.
هر كس هر سه روز يك بار اين سوره را تلاوت كند، در همان سال خداى توانا زيارتِ خانه‏اش را روزى او مى‏سازد و بدون اين نعمت بزرگ از سال بيرون نمى‏رود، و اگر در راه سفر حجّ جهان را به درود گويد پاداش او بهشت پرطراوت و زيباى خدا خواهد بود.
گفتنى است كه پاداش و وعده شكوهبار آن، تنها براى تلاوت ظاهرى آن نيست، بلكه منظور تلاوت به همراه انديشه درست و عملكرد عادلانه و انسانى است، و تنها در اين صورت است كه انسان در خور اين پاداش پرشكوه مى‏گردد و نه تنها به تلاوت ظاهرى آن.