آشنایی با سوره های قرآن مجید

[گل مريم]

آشنایی با سوره های قرآن مجید
تفسیر مجمع البیان

فهرست سوره ها:

ردیف	نام سوره		ردیف	نام سوره	ردیف	نام سوره	ردیف	نام سوره	ردیف	نام سوره	ردیف	نام سوره	ردیف	نام سوره
1	الفاتحة		10	یونس	19	مریم	28	قصص	37	صافات	46	احقاف	55	رحمن
2	البقرة		11	هود	20	طه	29	عنکبوت	38	ص	47	محمد(ص)	56	واقعه
3	آل عمران		12	یوسف	21	انبیاء	30	روم	39	زمر	48	فتح	57	الحدید
4	نساء		13	رعد	22	حج	31	لقمان	40	غافر	49	حجرات	58	مجادله
5	مائدة		14	ابراهیم	23	مؤمنون	32	سحده	41	فصلت	50	ق	59	حشر
6	انعام		15	حجر	24	نور	33	احزاب	42	شوری	51	ذاریات	60	ممتحنه
7	اعراف		16	نحل	25	فرقان	34	سبأ	43	زخرف	52	طور
8	انفال		17	اسراء	26	شعراء	35	فاطر	44	دخان	53	نجم
9	توبه		18	کهف	27	نمل	36	یس	45	حاثیه	54	قمر

[فاطمه]

5- دورنمايى از محتواى اين سوره‏

اين سوره و آيات انسان‏ساز و تحوّل آفرين آن در مكّه فرود آمد، و درست به همين دليل بسان ديگر سوره ‏هاى مكّى، بيشتر از مفاهيم عقيدتى و زيربنايى سخن دارد؛ از مفاهيم بلند و معارف انسان‏پرور و رهايى‏ بخشى چون:
دعوت به توحيدگرايى و يكتاپرستى، مبارزه فكرى و فرهنگى و عقيدتى و انسانى با آفت شرك و خرافات، ترسيم اصل دگرگونساز رسالت جهانى پيامبر اسلام، انتقاد از حق‏ ستيزى و حق‏ گريزى شرك‏ گرايان و مخالفان وحى و رسالت،

ترسيم فرازهايى از سرگذشت پرافتخار شمارى از پيامبران خدا، نمايش فرجام سياه بيدادگران و پايمال‏ كنندگان حقوق مردم، دعوت به تقوا و پرهيزگارى و هشدار از گناه و تباهى، آفرينش انسان و نمايش موقعيت والاى او در بارگاه خدا، نويد نجات و رستگارى به شايستگان و شايسته ‏كرداران، هشدار به عناصر و جريانهاى حق ‏ستيز از عذاب دنيا و آخرت و ديگر مسائل و موضوعات ديگرى كه خواهد آمد.

[فاطمه]

آشنايى با سوره‏ زمر

سوره مباركه «زُمر» سى و نهمين سوره از سلسله سوره‏ هاى قرآن شريف است. بجاست كه پيش از ورود به ترجمه و تفسير آيات انسان‏ساز آن به منظور آشنايى با مفاهيم بلند و معارف درس ‏آموزش به نكاتى در اين مورد بنگريم:

1- نام آن‏

اين سوره داراى دو نام است و هر دو نام آن از خود آياتش برگرفته شده است.
نام نخستين اين سوره «زُمر» به مفهوم گروه‏ها و دسته ‏هاست، و اين نام از آيات هفتاد تا پايان سوره برگرفته شده است؛ چرا كه در اين آيات روشنگرى مى‏كند كه در روز رستاخيز كه روز پاداش و كيفر رعايت‏ كنندگان حقوق مردم و پايمال كنندگان آن است، مردم به صورت گروه گروه، به سوى سرنوشت محتوم يا جايگاه هماره خويش - بهشت يا دوزخ - سوق داده مى‏شوند. و سيق الذين اتقوا ربّهم الى الجنة زمراً...

و نام ديگر آن «غُرف» به معناى «غرفه‏ ها» است و اين نام نيز از آيه ديگرى از اين سوره كه از جايگاه پرواپيشگان در بهشت پرطراوت زيبا و «غرفه‏ ها» و طبقه ‏هاى فوقانى و زيباى بهشت سخن دارد برگرفته شده است. لكنّ‏الذين اتقوا ربّهم لهم غرف من فوقها غرف...(127)

[فاطمه]

2- فرودگاه آن‏

به باور گروهى از جمله «مجاهد» و... همه آيات اين سوره در مكّه و در كنار خانه خدا بر قلب پاك پيامبر مهر و رحمت فرود آمده است، امّا پاره ‏اى بر اين باورند كه سه آيه آن، كه عبارت از آيه‏هاى 55- 53 و در مورد «وحشى» قاتل «حمزه» مى‏باشد، در مدينه، و ديگر آيات آن در مكّه فرود آمده است.

3- شماره آيات و واژه‏ هاى آن‏

در شمارش آيات آن نيز اندك تفاوت به چشم مى‏خورد، چرا كه «شاميان» اين سوره را هفتاد و پنج آيه، «كوفيان» هفتاد و سه آيه و ديگر مسران و دانشوران هفتاد و دو آيه شمرده ‏اند.
گفتنى است كه اين سوره از 1172 واژه و 4708 حرف ساخته شده است.

[فاطمه]

4- پاداش تلاوت آن‏

در روايات رسيده براى تلاوت شايسته و بايسته اين سوره پاداش بسيارى وعده داده شده است، براى نمونه:

1- از پيامبر گرامى آورده ‏اند كه فرمود:
من قراء سروة الزّمر لم يقطع الله رجاه، و اعطاه تواب الخائفين الذين خاقوا الله تعالى.
كسى كه سوره زمر را تلاوت كند خداى پرمهر اميدش را از مهر و رحمت حق به نااميدى تبديل نمى‏سازد، و پاداش پرشكوه كسانى را به او ارزانى مى‏دارد كه در زندگى از خدا حساب مى‏برند و گناه نمى‏كنند.

2- و از ششمين امام نور آورده ‏اند كه فرمود:
من قراء سورةالزّمر اعطاهُ‏الله شرف الدّنيا والاخرة، واعزّه بلامال و لا عشيره حتى يهابه من يراه، و حرم جسده على النّار.
كسى كه سوره زمر را تلاوت كند خداى فرزانه شرافت اين جهان و آن جهان را به او روزى مى‏سازد، و به او بدون ثروت بسيار و بستگان و ياران فراوان عزّت و اقتدار مى‏بخشد كه بدانيشان از او حساب مى‏برند، و سرانجام هم بدنش را بر آتش دوزخ حرام مى‏سازد.
نياز به يادآورى ندارد كه اين پاداش‏هاى پرشكوه نه براى تلاوت و ياآموزش و يا حفظ اين آيات و اين سوره، بلكه براى تلاوتى است كه مقدمه شناخت و عمل به قرآن باشد.

[گل مريم]

آشنايى با سوره‏ غافر

اين سوره در شمار سوره‏ هاى قرآن، چهلمين آنها به شمار مى‏ رود، و بجاست كه به نكاتى چند در راه آشنايى با آن اشاره گردد:


1- فرودگاه آن‏

به باور گروهى از مفسران از جمله «ابن عباس» و... همه آيات اين سوره جز دو آيه 56 و 57 آن در مكّه و در كنار خانه خدا بر قلب نورانى و جان گرامى به پيامبر فرود آمده است، امّا پاره ‏اى همچون «حسن» برآنند كه آيه 55 اين سوره در مدينه و ديگر آيات آن در مكّه فرود آمده است.


2- شمار آيات و واژه ‏ها و حروف آن‏

به باور بيشتر مفسران اين سوره داراى 85 آيه است. اين ديدگاه از قاريان كوفه و شام نيز روايت شده است؛ امّا «حجازى‏ ها» آيات اين سوره را 84 آيه و «بصرى‏ ها» 82 آيه شمرده ‏اند.
اين سوره از 199 واژه، و از 4960 حرف ساخته شده است.

[گل مريم]

3- نام آن
‏
از نام‏هاى اين سوره مباركه، «مؤمن» يا «ايمان ‏آورنده» مى ‏باشد. اين نام از آيات 27 و داستان انسان ‏ساز مؤمن آل فرعون - كه بخشى از آيات اين سوره بيانگر آن است - برگرفته شده است.

نام ديگر اين سوره «غافر» يا «آمرزنده» است كه از صفات خداى بخشاينده و بخشايشگر مى ‏باشد و از سومين آيه اين سوره برگرفته شده است.

نام سوم اين سوره «طول» مى‏باشد كه به مفهوم نعمت جاودانه است و اين نام نيز از آيه سوم برگرفته شده است كه خداى يكتا را صاحب نعمت جاودانه و پايدار معرفى مى‏ كند.

[گل مريم]

4- پاداش تلاوت آن‏

رواياتى كه از پيامبر گرامى و امامان نور در فضيلت و پاداش تلاوت سوره‏ هاى «حم» به ويژه اين سوره مباركه رسيده، بسيار است براى نمونه:

1- از پيامبر گرامىآورده ‏اند كه فرمود:

من احبّ ان يرتع فى رياض الجنة فليقرأ الحواميم فى صلوة اليل.
هركس دوست مى‏ دارد كه در باغهاى سرسبز و پرطراوت بهشت درآيد و بگردد، بايد سوره‏ هايى را كه با «حم» آغاز مى‏ گردد در نماز نافله شب خويش تلاوت كند.

2- و نيز آورده ‏اند كه فرمود:
الحواميم ديباح القرآن.
سوره‏ هايى كه با «حم» آغاز مى‏ گردند، مايه زينت و زيور قرآن هستند.

3- و نيز آورده ‏اند كه فرمود:
لكل شيى‏ءٍ لباب و لباب القرآن الحواميم.
هرچيزى مغزى دارد و مغز قرآن سوره ‏هايى است كه با «حم» آغاز مى‏ گردند.

[گل مريم]

4- و آورده ‏اند كه فرمود:
اذا وقعت فى آل حم، وقعت فى روضات دمثات اَتأنق فيهن‏
هنگامى كه به سوره‏ هاى «حم» دقت كردم، گويى در بوستانهاى خرم و پرطراوت قرار گرفته و در آنجا سير مى‏ كنم.

5- و آورده ‏اند كه فرمود:
من قراء سورة حم المؤمن لم يبق روح نبّى و لا صديق و لا مؤمن الا صلّوا عليه و استغفروا له.
هركس سوره مؤمن را تلاوت كند، روح پاك همه پيامبران و صديقان و ايمان ‏آورندگان بر او نماز گزارده و برايش آمرزش مى ‏طلبند.

[گل مريم]

6- از ششمين امام نور آورده اند كه فرمود:

الحواميم ريحان القرآن، فاحمدواالله واشكروه بحفظها و تلاوتها، و ان العبد ليقوم يقرأ الحواميم فيخرج من فيه اطيب من المسك الا ذفر والعنبر، و انّ الله ليرحم تاليها و قارئها، و يرحم جيرانها و اصدقائة و معارفه و كل حميم او قريب له...

سوره‏ هاى «حاميم» گلهاى خوشبو قرآنند، خدا را با تلاوت و حفظ آنها ستايش بگوييد و سپاس گزاريد،

و بدانيد كه هر بنده شايسته‏ كردارى كه از خواب برخيزد و سوره‏ هاى «حاميم» را تلاوت كند، در روز رستاخيز از دهان او بوى عطر دل ‏انگيزى كه بهتر از هر مشك و عنبر است برمى‏ خيزد و فضا را عطرآگين مى‏ سازد؛
و خدا تلاوتگر اين سوره‏ ها را از رحمت و مهر خويش بهره ‏ور مى‏سازد و نيز به همسايگان، دوستان، آشنايان و همه ياران دور و نزديك او رحمت و بخشايش خود نثار مى‏ كند،
و در روز رستاخيز عرش و كرسى و فرشتگان گرانقدر خدا براى او آمرزش مى‏ طلبند.

7- و از حضرت باقر(ع) آورده ‏اند كه فرمود:

من قراء حم المؤمن فى كلّ ثلاث غفرالله له ما تقدم من ذنبه و ما تأخر والزمه التقوى و جعل الاخرة خيراً له من الدنيا.
هركس سوره «مؤمن» را در هر سه روز تلاوت كند، خداى پر مهر گناهان گذشته و آينده او را مى‏ آمرزد و پروا را به همراه او قرار مى‏ دهد و آخرت او را از دنيايش بهتر مى‏ سازد.

[گل مريم]

دورنمايى از مفاهيم بلند آن‏

چنانكه گذشت اين سوره در مكّه و در كنار كهن ‏ترين معبد توحيد و تقوا بر قلب مصفاى محمد(ص) فرود آمده است؛ به همين جهت از ويژگيهاى سوره‏ هاى مكّى - كه بيان ساختار عقيدتى و زيربنايى دين‏ باورى و ديندارى است - موج مى‏ زند و خداى فرزانه در آيات هشتاد و پنجگانه آن، مفاهيم متنوّع و معارف گوناگون و درب‏هاى دگرگون‏ ساز و انسان ‏پرورى فرو فرستاده است، تا بدين وسيله، هم عقائد و باورهاى شرك‏ آلود و خرافى و انحطاط آفرين را از دلها و انديشه ‏ها بشويد و بزدايد، و هم مبانى درست و خردمندانه عقيدتى و انسانى و آسمانى را تقويت كند و انسان را در راه كمال و جمال به حركت بياورد.

در اين سوره پيش از هر چيز سخن از نام بلند و با عظمت خدا و نام‏هاى نيكو و صفات نويدبخش و اميدآفرين آن ذات يگانه و بى ‏همتاست.

آن گاه از «قهر» حكيمانه و سخت كيفرى او با حق‏ ستيزان و ظالمان سخن رفته است.

سپس انسان را به توحيدگرايى و يكتاپرستى و عبادت پروردگار و چگونگى نيايش و ستايش او فرا مى ‏خواند و او را به تقرّب به حق تشويق مى‏ كند.

و از پى آن دل‏هاى حق ‏پذير و بيدار را به ياد روز رستاخيز، روز حساب و بازخواست، روز پاداش و كيفر و روز بهشت و دوزخ مى‏ اندازد تا از همين دنيا بداند و بينديشد كه راه كدامين آن دو را برمى‏ گزيند؛ راه بهشت پرطراوت و زيبا را و يا راه دوزخ و عذاب خفت‏ آور آن را!

در بخشى از اين سوره سرگذشت شنيدنى مؤمن آل فرعون به تابلو مى‏ رود و در لابلاى آن هزاران نكته باريكتر از مو و لطيف‏تر از گل و شبنم به ارمغان دارد،

و در بخشى ديگر از آيات آن درگيرى حق گرايان و باطل ‏گرايان ترسيم مى ‏گردد.

در شمارى از آيات آن سخن از قدرت بى‏ كران خدا در قيامت، رمز پيروزى توده‏ هاى آزاديخواه و سرنگونى ظالمان و خودكامگان پيشين، دعوت موسى و درس‏هايى از دعوت او بيان مى‏ گردد.

و در شمارى ديگر به توحيد و شرك، ايمان و كفر و عدل و ظلم و تقسيم‏ بندى گروه‏ هاى مردم به تناسب انديشه و عقيده، و عملكردشان در روز رستاخيز مى ‏پردازد.