آشنایی با سوره های قرآن مجید

[گل مريم]

آشنایی با سوره های قرآن مجید
تفسیر مجمع البیان

فهرست سوره ها:

ردیف	نام سوره		ردیف	نام سوره	ردیف	نام سوره	ردیف	نام سوره	ردیف	نام سوره	ردیف	نام سوره	ردیف	نام سوره
1	الفاتحة		10	یونس	19	مریم	28	قصص	37	صافات	46	احقاف	55	رحمن
2	البقرة		11	هود	20	طه	29	عنکبوت	38	ص	47	محمد(ص)	56	واقعه
3	آل عمران		12	یوسف	21	انبیاء	30	روم	39	زمر	48	فتح	57	الحدید
4	نساء		13	رعد	22	حج	31	لقمان	40	غافر	49	حجرات	58	مجادله
5	مائدة		14	ابراهیم	23	مؤمنون	32	سحده	41	فصلت	50	ق	59	حشر
6	انعام		15	حجر	24	نور	33	احزاب	42	شوری	51	ذاریات	60	ممتحنه
7	اعراف		16	نحل	25	فرقان	34	سبأ	43	زخرف	52	طور
8	انفال		17	اسراء	26	شعراء	35	فاطر	44	دخان	53	نجم
9	توبه		18	کهف	27	نمل	36	یس	45	حاثیه	54	قمر

[فاطمه]

آشنايى با سوره عنكبوت‏

اين سوره مباركه بيست و نهمين سوره از سورهاى قرآن شريف است كه پيش از آغاز ترجمه و تفسير آن به نكاتى از شناسامه ‏اش اشاره مى‏ رود:

1 - چرا سوره عنكبوت؟

نام اين سوره مباركه از چهل و يكمين آيه آن برگرفته شده است، چرا كه در آيه مورد اشاره در قالب مثال جالب و درس ‏آموزى ناتوانى و زبونى خدايان دروغين و خدايگانهاى ساختگى، و نادانى و دنباله ‏روى و سرگشتگى پرستشگران آنها به تابلو رفته است تا هوشمندان و انديشوران به تباهى‏ هاى شرك و بت‏ پرستى بهتر و بيشتر پى ‏برند وبه اثرات سازنده ايمان به خداى يكتا و توانا دل بندند و خود را از انواع ذلت‏ها و اسارت‏ها آزاد سازند: مثل الّذين اتخذوا من اللّه كمثل العنكبوت...
و به همين تناسب هم نام اين سوره را، سوره عنكبوت خوانده‏ اند.

[فاطمه]

2 - فرودگاه آن‏

در مورد فرود و فرودگاه اين سوره ديدگاه‏ها متفاوت است:
1 - به باور گروهى از جمله «عطا»، همه آيات شصت و نه گانه اين سوره در مكّه و در كنار كهن‏ترين معبد توحيد بر قلب مصفّاى پيامبر فرود آمده است.
2 - امّا به باور پاره ‏اى از جمله «قتاده» همه آيات اين سوره در مدينه فرود آمده است.
3 - و از ديدگاه برخى از جمله «حسن» و در روايتى از «ابن عباس»، جز ده آيه از آيات آغازين اين سوره - كه در مدينه فرود آمده - ديگر آيات آن در مكّه نازل شده است.
يادآورى مى‏ گردد كه «ابن عباس» اين ديدگاه را از «ابن سلام» نيز روايت كرده است.

3 - شمار آيات و واژه‏ هاى آن‏
شمار آيات اين سوره از ديدگاه همه مفسّران و دانشوران شصت و نه آيه است كه قاريان كوفه «الم» را يك آيه، و قاريان حجاز «تقطعون السّبيل» را يك آيه، و قاريان بصره و شام «مخلصين له الدين» را يك آيه دانسته ‏اند. گفتنى است كه اين سوره از980 واژه و 4195 حرف تشكيل شده است.

[فاطمه]

4 - پاداش تلاوت آن‏
1 - در فضيلت اين سوره مباركه و پاداش تلاوت آگاهانه و خالصانه و حق‏طلبانه آن، از پيامبر گرامى آورده ‏اند كه فرمود:
من قرأ سورة العنكبوت كان له من الاجر عشر حسنات بعدد كل المؤمنين و المنافقين.
هر كس سوره عنكبوت را تلاوت كند، به شمار همه ايمان آوردگان و توحيدگرايان و به شمار نفاق گرايان ده پاداش براى او خواهد بود.

2 - و نيز از حضرت صادق آورده‏ اند كه فرمود:
من قرأ سورة العنكبوت و الرّوم فى شهر رمضان ليلة ثلاث و عشرين فهو و اللّه يا ابا محمد من اهل الجنّة، لا أستثنى فيه ابدا، و لا أخاف ان يكتب اللّه علىّ فى يمنى اثما، و انّ لهاتين السورتين من اللّه مكانا.
هر كس سوره عنكبوت و روم را در شب بيست و سوّم ماه رمضان تلاوت نمايد، به خداى سوگند كه از بهشتيان خواهد بود، و من كسى را از اين نويد و بشارت استثنا نمى‏ كنم، و نمى ‏ترسم كه خدا در اين سوگند و نويددهى، گناهى بر من بنويسد، و راستى كه اين دو سوره در پيشگاه خدا بسيار ارجمند مى ‏باشد.

[فاطمه]

5 - دورنمايى از محتواى اين سوره‏
اين سوره با حروف مقطّعه آغاز مى‏ گردد و از پى آن با هشدارى سخت به انسان‏ها در مورد آزمون و امتحان آنان - كه يكى از سنت‏هاى دير پا و جهان شمول خداست - ادامه مى‏ يابد، و آن‏گاه از مفاهيم بلند و انسان‏سازى، چون: شناخت آفريدگار جهان و شناخت جهان پس از مرگ پيام دارد.
پس از آن به بعثت‏هاى توحيدى و پرتوى از سرگذشت درس‏ آموز و الهام‏بخش آنان براى ايجاد تحوّل مطلوب و سازنده در دل‏ها و زدودن آثار ويرانگر شرك و بيداد و اوهام و خرافات و دنباله ‏روى و بردگى مى‏ پردازد، و دو منطق بالنده و سازنده وحى و رسالت و بهانه‏ جويى ‏هاى سست و بى‏خردانه بيدادگران و خودكامگان را ترسيم مى‏ كند و از سرنوشت سياه و فرجام رسواى آنان گزارش مى‏دهد، و در انبوهى از آيات ديگر زنجيره ‏اى از نشانه‏ هاى قدرت بى‏ كران پديدآورنده هستى را در چشم ‏انداز پژوهشگران قرار مى‏ دهد...
در شمارى از آيات و در قالب مثال جالب و زيبايى، پوچى و سستى و بى‏ پايگى تكيه بر خدايان دروغين و خدايگان‏هاى ساختگى و نگونسارى پرستشگران آنان را به نمايش مى ‏نهد، و در لابلاى اين مفاهيم و معارف و موضوعات گوناگون پندها و اندرزهاى درس‏ آموز و انسان‏ساز بسيارى مى ‏دهد كه خواهد آمد.
اگر بخواهيم دور نمايى از مفاهيم ارجدار اين سوره را در يك نگاه بنگريم؛ با اين معارف و موضوعات متنوع روبرو مى ‏گرديم؛ با مفاهيم بلندى نظير:
اصل آزمون در زندگى انسان‏ها،
راز موفقيت در زندگى.
مرز فرمانبردارى از پدر و مادر،
جداسازى مردم توحيدگرا از نفاقگرايان،
پرتوى از سرگذشت نوح،
پرتوى از سرگذشت الهام‏بخش ابراهيم،
كسانى كه از رحمت خدا نوميد مى ‏گردند...
هجرت به سوى خدا،
بايد از فرجام كار ظالمان عبرت گرفت،
كيفر بيدادگران قرون و اعصار،
واقعيتى بزرگ در قالب مثالى زيبا...

[گل مريم]

آشنايى با سوره روم‏

اين سوره مباركه، سيمين سوره از قرآن شريف است كه به برخى از مشخصّات آن اشاره مى‏ شود:


1 - چرا سوره روم؟

نام اين سوره مباركه از آغازين آيات آن برگرفته شده است، چرا كه در اين آيات قرآن شريف از شكست ابرقدرت آن روز دنيا - كه «روم» بود - خبر داده و به طور شگفت ‏آورى پيش‏ بينى و پيشگويى مى‏ كند كه اين شكست «روم» از «ايران» شكستى پاينده و نابود كننده نيست، بلكه به‏ زودى پيروز خواهد شد و عجيب اين است كه تاريخ درستى اين پيشگويى را نشان داده و بدين‏وسيله ثابت كرد كه قرآن وحى الهى و دريافت دارنده آن پيام ‏آور خدا و پيام رسان اوست:

الم، غلبت الرّوم...

[گل مريم]

2 - فرودگاه آن‏

به ‏باور گروهى از مفسّران از جمله «حسن»، همه آيات شصت‏ گانه اين سوره، جز - يك آيه آن در مكهّ و در كنار خانه خدا، بر قلب پاك و مصفّاى پيامبر مهر و عدالت فرود آمده است. آيه ‏اى كه در مدينه نازل شده، عبارت است از اين آيه شريفه كه مى ‏فرمايد:

فسبحان‏ الله حين تمسون و حين تصبحون.
پس هنگامى كه به شب وارد مى‏گرديد و آن‏گاه كه به بامداد در مى‏آييد خدا را به پاكى و قداست ستايش كنيد.


3- شماره آيات و واژه‏ هاى آن‏

در مورد شمار آيات اين سوره دو نظر آمده است:

1 - به ‏باور قاريان «مكّه» و قاريان پيشين «مدينه» اين سوره داراى 59 آيه است.

2 - امّا به باور ديگران اين سوره داراى شصت آيه مى ‏باشد. گفتنى است كه اين سوره 814 واژه، و از 3534 حرف تشكيل شده است.

[گل مريم]

4- پاداش تلاوت آن‏

از پيامبر گرامى در اين مورد آورده ‏اند كه فرمود:

و من قراءها كان له من الاجر عشر حسنات بعدد كل ملك سبّح للّه ما بين السماء و الأرض و ادرك ماضعّ فى يومه و ليلة.

هركس سوره روم را تلاوت كند، پاداش پرشكوهى برابر ده حسنه به شماره هر فرشته ‏اى كه در ميان آسمان و زمين خدا را مى ‏ستايد، به او داده مى‏ شود و نيز آنچه را كه در ميان آسمان و زمين خدا را مى ‏ستايد، به او داده مى ‏شود و نيز آنچه را در شبانه‏ روز از دست داده است به آن خواهد رسيد.

[گل مريم]

5 - دورنمايى از محتواى اين سوره‏

اين سوره نيز با حروف اسرارآميز مقطّعه آغاز و از پى آن با يك پيش‏گويى و پيش ‏بينى معجزه ‏آسا و شگفت ‏آورى ادامه مى‏ يابد، دارد؛ و در اين راه است كه زنجيره ‏اى از نشانه‏ هاى قدرت بى ‏كران و تدبير وصف‏ ناپذير و دانش بى‏ پايان او در كران تا كران آسمانها و زمين، خشكى و دريا، دستگاه شگفت ‏انگيز وجود انسان، آفرينش او از خاك، قانون و نظام زوجيت و آفرينش همسر براى انسانها و مهر و محبّت عجيب حاكم در ميان آنان، قانون اسرارآميز و ناشناخته مرگ و حيات و... را به تابلو مى ‏برد.

اگر بخواهيم از روزنه‏ اى كوچك درونمايى از محتواى غنى و انسان‏ ساز اين سوره مباركه را بنگريم، از جمله با اين مفاهيم بلند و جامعه‏ پرداز روبرو مى‏ گرديم:

يك پيشگويى و پيش‏ بينى معجزه آسا در پيكار ديرپاى دو قدرت‏ بزرگ آن روزگار،
ديدگاهها در داستان فرود اين آيات،
دو پرسش تفكرانگيز و هدايت بخش،
آغازگر آفرينش و برپادارنده رستاخيز،
رستاخير و جدايى گروه‏ها و سرنوشت‏ها،
نشانه‏ هاى او،
پرتوى از كتاب پراسرار طبيعت و دنياى وجود انسان،
فرمانروايى او،
نداى فطرت،
هشدار از پراكندگى و خودكامگى‏
دعوت به توحيدگرايى و هشدار از شرك و بيداد،
تباهى و بيداد، ثمره شوم عملكرد خود خواهانه خودكامگان،
در راستاى شناخت خدا،
تنها زنده ‏گانند كه پيام تو را مى ‏شنوند،
بهترين راه شناخت خدا،
معاد و جهاد پس مرگ،
و ده‏ها نكته و اندرز و درس‏ هاى انسان ساز ديگرى كه در تفسیر خواهد آمد.

[گل مريم]

آشنايى با سوره لقمان‏

اين سوره انسان‏ ساز در شمار قرآن، سى‏ ويكمين سوره است كه به نكاتى در آشنايى با آن اشاره مى ‏رود:

1 - چرا سوره لقمان؟

نام اين سوره مباركه «لقمان» است، و اين نام بلند و جاودانه از آيه دوازدهم آن برگرفته شده است، چرا كه در اين سوره، از «لقمان» آن مرد دانشور و فرزانه سخن به ميان آمده، و او به عنوان پدرى نمونه به تابلو رفته و اندرزهاى انسان‏ ساز و ارزشمند او به فرزندش، در شمارى از آيات آمده است كه سخت در خور تدبّر تعمّق است. ولقد آتينا لقمان الحكمة ان اشكرللّه...


2 - فرودگاه آن‏

در مورد فرودگاه اين سوره دو نظر است:

1 - به باور بيشتر مفسّران و دانشوران اين سوره در مكّه و در كنار كهن‏ترين خانه توحيد و تقوا بر زجاجه جان محمد (ص) فرود آمده است.

2 - امّا «ابن عباس» برآن است كه سه آيه از آيات آن در مدينه، و ديگر آيات آن در مكّه فرود آمده است. لازم به يادآورى است كه آيات سه‏ گانه‏ اى كه به باور «ابن عباس» در مدينه فرود آمده است، عبارتند از آيه‏ هاى: 27، 28 و 29.

به ‏باور ما همه آيات اين سوره از نظر محتوا و آهنگ، بسان سوره‏ هايى است كه در مكّه فرود آمده، چرا كه در همه آيات سى ‏و چند گانه اين سوره از شكوه و عظمت قرآن، صفات مردم توحيدگرا، نشانه ‏هاى خدا در آفرينش، دلايل توحيدگرايى و يكتاپرستى و موضوع معاد و جهان پس از مرگ سخن رفته است.

[گل مريم]

3 - شمار آيات و واژه ‏هاى آن‏

در اين مورد نيز دو نظر آمده است:

1 - به باور قاريان «حجاز» اين سوره داراى سى و سه آيه است.

2 - امّا از ديدگاه ديگر قاريانِ و مفسّران اين سوره از سى ‏و چهار آيه تشكيل شده است.

گفتنى است كه قاريان كوفه حروف مقطعه آغاز آن را يك آيه، و قاريان بصره و شام «مخلصين له‏ الدّين» را يك آيه مى ‏دانند.

اين سوره از 548 واژه، و از 2110 حرف ساخته شده است.