آشنایی با سوره های قرآن مجید

[گل مريم]

آشنایی با سوره های قرآن مجید
تفسیر مجمع البیان

فهرست سوره ها:

ردیف	نام سوره		ردیف	نام سوره	ردیف	نام سوره	ردیف	نام سوره	ردیف	نام سوره	ردیف	نام سوره	ردیف	نام سوره
1	الفاتحة		10	یونس	19	مریم	28	قصص	37	صافات	46	احقاف	55	رحمن
2	البقرة		11	هود	20	طه	29	عنکبوت	38	ص	47	محمد(ص)	56	واقعه
3	آل عمران		12	یوسف	21	انبیاء	30	روم	39	زمر	48	فتح	57	الحدید
4	نساء		13	رعد	22	حج	31	لقمان	40	غافر	49	حجرات	58	مجادله
5	مائدة		14	ابراهیم	23	مؤمنون	32	سحده	41	فصلت	50	ق	59	حشر
6	انعام		15	حجر	24	نور	33	احزاب	42	شوری	51	ذاریات	60	ممتحنه
7	اعراف		16	نحل	25	فرقان	34	سبأ	43	زخرف	52	طور
8	انفال		17	اسراء	26	شعراء	35	فاطر	44	دخان	53	نجم
9	توبه		18	کهف	27	نمل	36	یس	45	حاثیه	54	قمر

[گل مريم]

5 - دورنمايى از سوره مباركه‏

سوره رعد از سوره‏ هايى است كه در مكّه فرود آمده است؛ از اين رو از انديشه و عقيده و ايمان آغاز مى‏ گردد، و پس از ترسيم باور شايسته و درست و نشان دادن برنامه زندگى در خور شأن انسان و اخلاق و رفتار مترقّى، پايان مى‏ پذيرد.

در اين سوره مباركه از اين مفاهيم و عناوين سخن رفته است:

از مبدأشناسى و شناخت جهان پس از مرگ،
از شگفتى‏ هاى آفرينش و نشانه ‏هاى قدرت و يكتايى خدا در آسمان‏ها،
از آيات قدرت بى ‏نظير او در كران تا كران زمين،
از اين حقيقت كه تحوّل مطلوب يا نامطلوب در زندگى انسان و بهره ‏ور شدن از نعمت‏هاى خدا و يا محروم ماندن و گرفتار آمدن به عذاب خدا، به دست خود فرد و خانواده و جامعه بشرى است، نه شانس و اقبال و تصادف و اتّفاق و بى حساب و كتاب.
از وظايف و مسئوليت‏هاى انسان،
از حق و باطل و ترسيم آنها در قالب مثال‏هاى زيبا،
از ولايت پذيرى ‏هاى خفت آور و پرستش‏ هاى ذلت ‏بار و نكوهش آنها،
از ارزش‏هاى اخلاقى و انسانى همچون راستى، درستى، مهر به نزديكان، بشردوستى، پايدارى، شكيبايى، انفاق و رفتار بزرگمنشانه با ديگران.
از سرگذشت عبرت‏ انگيز جامعه‏ هاى سركش و بيدادگر و تبهكار،

و از ده‏ها نكته ظريف و درس ‏آموز ديگرى كه در تفسیر خواهد آمد.

[گل مريم]

آشنايى با سوره ابراهيم‏

اين سوره مباركه، چهاردهمين سوره قرآن شريف است كه پيش از آغاز ترجمه و تفسير آن به نكاتى از شناسنامه آن، اشاره مى ‏رود:

1 - نام سوره‏
نام اين سوره از سى و پنجمين آيه آن، كه نام الهام ‏بخش ابراهيم در آن آمده است، برگرفته شده و سوره ابراهيم نام گذارى گرديده است؛ چرا كه در آن آيه شريفه، نيايش و راز و نياز خالصانه و عاشقانه و درس آموز ابراهيم با خدا به تابلو رفته است كه رو به بارگاه خدا آورده و مى‏ گويد: پروردگارا! اين شهر را، شهر امن و امان ساز و مرا و فرزندانم را از پرستيدن بت‏ها و پرستش‏ هاى ذلت ‏بار دور ساز.

2 - فرودگاه آن‏
گروهى از جمله «قتاده»، «حسن» و «ابن عباس» آورده ‏اند كه: جز دو آيه 28 و 29 از اين سوره مباركه، ديگر آيات آن، همه در مكّه و در كنار كهن ‏ترين خانه وحى و رسالت بر قلب پاك پيامبر فرود آمده است.

[گل مريم]

3 - شماره آيات، واژه ‏ها و حروف آن‏
اين سوره مباركه به شمار «شاميان» 55 آيه، و به شمار «حجازيان» 54 آيه، و طبق شمار كوفيان 52 آيه، و بنا بر شمار «مصريان» 51 آيه دارد، كه معروف و مشهور، همان 52 آيه است. و همان گونه كه اشاره رفت همه آيات آن در مكّه فرود آمده و تنها دو آيه آن كه در مورد كشتگان شرك ‏گرايان و تاريك انديشان در «بدر» است، در مدينه نازل شده است.

گفتنى است كه سوره ابراهيم داراى 831 واژه و 4434 حرف است و بر هفت بخش كلّى قابل تقسيم مى‏ باشد.

4 - فضيلت و پاداش تلاوت آن‏

1 - از پيامبر گرامى صلى الله عليه وآله آورده ‏اند كه فرمود:

من قرأ سورة ابراهيم... اعطى من الأجر عشر حسنات بعدد من عبد الاصنام و من لم يعبدها.
كسى كه سوره «ابرهيم» و «حجر» را تلاوت كند خدا به شمار هر يك از كسانى كه بت پرستيده و يا نپرستيده ‏اند، ده پاداش به او ارزانى مى ‏دارد.

2 - و نيز از حضرت صادق عليه السلام آورده ‏اند كه فرمود:

من قرأ سورة ابراهيم و الحجر فى ركعتين جميعاً فى كل جمعةٍ لم يصبه فقر و لا جنون و لا بلوى.
هر كس سوره «ابراهيم» و «حجر» را در دو ركعت نماز جمعه‏ اش در هر هفته بخواند، فقر و جنون و گرفتارى دامنگير او نخواهد شد.

[گل مريم]

دورنمايى از اين سوره‏

چهاردهمين سوره قرآن شريف نيز در مكّه بر قلب پاك پيامبر آزادى و عدالت و معنويت فرود آمده است، از اين رو محتواى آن بيشتر جهت فكرى، فرهنگى، عقيدتى، انسانى و سازندگى روحى و اخلاقى دارد.

1 - از آفريدگار هستى آغاز مى‏ كند كه براى نجات انسان از تاريكى‏ هاى شرك و بيداد و اختناق و استبداد و درآوردن او به روشنايى توحيد و عدالت و تقوا و آزادگى انسانى، كتاب‏هاى آسمانى به ويژه پر شكوه‏ ترين آن‏ها، قرآن و پيامبر را به سوى انسان‏ها مى ‏فرستد.

2 - از پى آن، نظر انسان جستجوگر و پر جنب و جوش را به نشانه‏ هاى قدرت و يكتايى و عظمت خدا در آسمان و زمين و كران تا كران هستى جلب مى ‏نمايد.

3 - تاريك انديشان و دنياپرستان را به باد نكوهش مى‏ گيرد كه چگونه زندگى زودگذر و فناپذير اين جهان را بر سراى جاودانه و نعمت‏هاى ماندگار آن برمى‏ گزينند و به هر شقاوتى دست مى‏ يازند.

4 - آن گاه به سرگذشت رسالت‏ها و برخى از پيامبران بزرگ، همچون موسى، نوح، هود، شعيب و جامعه‏ هاى حق‏ ستيزى كه با بيداد و حق ناپذيرى خود را به نابودى محكوم ساختند اشاره دارد و از ابراهيم، پدر توحيدگرايان و نيايش خالصانه او با خدا سخن مى‏ گويد.

[گل مريم]

5 - صحنه‏ اى تكان‏ دهنده از روز رستاخيز و درگيرى شيطان با پيروانش، و نيز رهبران و رهروان گمراه را، براى بيدارى و هشيارى مردم ترسيم مى‏ كند.

6 - در قالب مثال‏هايى جالب و روشنگر، انديشه و عقيده و رفتار شايسته و عادلانه و انسانى را، به درختى ريشه‏ دار و ماندگار و پاك و پاكيزه و شكوه بار، با سايه آرام ‏بخش و ميوه ‏هايى گوارا تشبيه مى‏ كند، و بدانديشى و شرك و كفر و بيداد را به درخت پليد و شوم.

7 - بحث معاد و شناخت سراى آخرت را طرح مى‏ كند.

8 - و در لابه‏لاى اين بحث‏ هاى متنوع و سازنده، ده‏ها هشدار، درس عبرت و پند و اندرز انسانى و اخلاقى مى ‏دهد.

[گل مريم]

آشنايى با سوره مباركه حجر

اين سوره مباركه پانزدهمين سوره از قرآن شريف است كه به نكانى از شناسنامه آن اشاره مى ‏رود:

1 - نام سوره‏

نام اين سوره از هشتادمين آيه آن - كه از جامعه سركش و حق‏ ناپذير «حجر» سخن مى‏ گويد - برگرفته شده است.

واژه «حجر» نام سرزمين و شهر و ديارى آباد و پر ناز و نعمت بود كه سر راه مكّه و شام قرار داشت، و در آن جامعه و مردمى مى ‏زيستند كه از نعمت‏ هاى خدا بهره ‏ور، و در حال رفاه و برخوردارى ‏هاى مادى بودند

و خدا پيامبر بزرگى به نام «صالح» را - براى بر چيدن بساط ستم و حق كشى ، ايجاد فرصت و امكانات برابر براى رشد و پيشرفت در عرصه هاى گوناگون حيات، ارشاد و هدايت آنان به سوى حق و عدالت، آزادى و آزادگى، رفاه و معنويت و زندگى در خور مقام انسان - به سوى آنها فرستاد،

امّا آن مردم بد مست و گستاخ، هم او را دروغگو انگاشتند و هم آيات و نشانه‏ ها و معجزه ‏هاى همراه او را.

[گل مريم]

2 - فرودگاه اين سوره‏

از ديدگاه مفسّران از جمله «مجاهد» و «قتاده» اين سوره مباركه در مكّه و در كنار كهن‏ ترين خانه توحيد و تقوا بر قلب پاك پيامبر مهر و آزادى فرود آمده است، امّا «حسن» بر آن است كه دو آيه از اين سوره، در مدينه فرود آمده و ديگر آيات آن همگى در مكّه فرود آمده است.

آن دو آيه كه به باور «حسن» در مدينه فرود آمده ‏اند عبارتند از:

وَ لَقَدْ آتَيْناكَ سَبْعاً مِنَ الْمَثانِي وَ الْقُرْآنَ الْعَظِيمَ
و ديگر، آيه
كَما أَنْزَلْنا عَلَى الْمُقْتَسِمِينَ الَّذِينَ جَعَلُوا الْقُرْآنَ عِضِينَ.


3 - شمار آيات و واژه ‏هاى آن‏

اين سوره به گونه ‏اى كه محدّثان و مورّخان آورده ‏اند، پنجاه و دوّمين سوره است كه بر پيامبر گرامى نازل شده‏استو داراى 99 آيه مى‏ باشد.

گفتنى است كه سوره حجر از 654 واژه، 2760 حرف و شش بخش كلّى تشكيل شده است.

[گل مريم]

4 - پاداش تلاوت آن‏

در فضيلت اين سوره مباركه و پاداش تلاوت آن، از پيامبر گرامى صلى الله عليه وآله آورده ‏اند كه فرمود:

من قرأها اعطى من الاجر عشر حسنات بعدد المهاجرين و الانصار...
هر كس اين سوره مباركه را با شور و اخلاص و براى آگاهى و عمل به رهنمودهاى آن تلاوت كند،
خدا به شمار ياران مكّى و مدنى پيامبر و به شمار آن تاريك انديشان و كوردلانى كه آن حضرت را مورد تمسخر قرار دادند، به او پاداش ارزانى خواهد داشت.

[گل مريم]

5 - دورنمايى از سوره «حجر»

اين سوره مباركه نيز كه پانزدهمين سوره از قرآن شريف، و پنجاه و دوّمين سوره ‏اى است كه بر قلب پاك پيامبر فرود آمده است، از سوره‏ هاى مكّى است؛ و به همين دليل محتواى آن بيشتر جهت فكرى، عقيدتى، فرهنگى، اخلاقى، انسانى و سازندگى معنوى و روحى دارد و در قالب ها و فرازهاى گوناگونى بر آن است كه نخست در جامعه شرك‏ زده و گرفتار ضدّارزش‏ها، تحولى مطلوب از نظر انديشه و عقيده و عواطف انسانى پديد آورد و آنان را به سوى قله‏ هاى پرفراز شرف و كمال و ارزش‏هاى والاى توحيدى و انسانى رهنمون سازد.

اگر بخواهيم دورنمايى از معارف و مفاهيم و محتواى اين سوره را به تابلو بريم، با اين عناوين كلّى رو به ‏رو مى ‏گرديم:

شناخت پديدآورنده هستى با نگرش به كران تا كران هستى و پديده‏ هاى شگفت‏ انگيز آن.
شناخت پديده وحى و رسالت و پيامبران و هدف ‏هاى بلند تربيتى، معنوى، انسانى ، عادلانه، رشددهنده، و آزادى ‏بخش آنان.
شناخت شكوه و عظمت قرآن، اين آخرين سند و برنامه آسمانى.
شناخت جهان پس از مرگ.
آشنايى با آفرينش آدم.
آشنايى با موضع شيطان در برابر آدم از آغاز تا فرجام كار.
ترسيم فرازهايى از سرگذشت عبرت‏ انگيز برخى اقوام و جامعه‏ هاى پيشين.
هشدارها و تشويق‏ ها براى دلگرم ساختن انسان و انگيزش او به سوى ايمان و عمل،
و سفارش پيامبر به پايدارى در برابر مشكلات براى ايجاد تحوّل انسانى.

آرى، اين بود دورنمايى از سوره مباركه «حجر»

[گل مريم]

آشنايى با سوره‏ نحل

اين سوره مباركه شانزدهمين سوره از قرآن شريف، اين كتاب پرشكوه و پرمعنويت آسمانى است كه پيش از آغاز ترجمه و تفسير آيات آن، به نكاتى از شناسنامه آن براى شناسايى و آگاهى از محتوا، موقعيت و چگونگى آن اشاره مى‏ رود.


1 - نام اين سوره مباركه‏

نام اين سوره مباركه از شصت و هشتمين و شصت نهمين آيه آن برگرفته شده است. در اين دو آيه آفريدگار هستى از پديده و حشره حيرت ‏انگيزى به نام زنبور عسل، كه سمبل دقّت و نظم و نمونه تمدّن و زندگى اجتماعى است ياد مى‏ كند، و از وحى الهى به آن موجود شگرف سخن مى گويد و روشنگرى مى‏ كند كه چگونه آفريدگارش راه و رسم زندگى را به طور غريزى به آن حشره شگفت ‏انگيز آموخت و به طور غريزى هدايت نمود كه چگونه با مهندسى دقيق و ظرافت بهت‏ آور خود، خانه‏ هاى شش ‏ضلعى بر فراز قله‏ ها، شكاف مناسب كوه‏ ها، لابه‏ لاى صخره‏ ها و در درون شاخ و برگ درختان و... بسازد، و چگونه از بهترين گل ها و گياهان بهره گيرد، و آن گاه چگونه بهره ‏اى ارزشمند و شفابخش به انسان‏ها بدهد...


و اوحى ربّك الى النحل...