يا رب ، يا رب ، يا رب .....

[گل مريم]

يا رب ، يا رب ، يا رب ..... آنقدر بايد گفت تا آنكه نفس قطع شود

رب يعنى : پروردگار، مالك ، ارباب ، خداوند و بهترين معنى همانست كه در تفسير الميزان در ذيل آيه شريفه الحمدلله رب العالمين آورده و قريب به اين مضمون گفته است :

رب عبارت از مالكى است كه به امور بنده اش رسيدگى مى كند، بنابراين در آن معنى مالكيت افتاده است .

و شرحى به تفصيل در اين باب آورده بر اين اشاره :

كه اين مالكيت مالكيت حقيقى مى باشد، نه مالكيت قراردادى و اعتبارى كه ما از نظر امور اجتماعى چيزى را به خود يا به ديگرى اختصاص مى دهيم "و آن هميشه در معرض زوال و نابودى و از بين رفتن است " بلكه مالكيت خداوندى منفك از تدبير و تنظيم امور مملوك نيست ؛ زيرا هنگامى كه چيزى در اصل وجود خود متكى به ديگرى باشد در آثار خود هم متكى و محتاج به آن خواهد بود؛ بنابراين خداوند رب تمام موجودات است ، زيرا مالك و مدبر آنهاست

[گل مريم]

دعاى حضرت لوط درباره قوم خود

سوره عنكبوت آيه 30 قال رب انصرنى على القوم المفسدين

حضرت لوط هم كه قوم او به فحشاء خوگرفته و در فساد غوطه ور بودند و با اين حال در قبال ارشاد و هدايت آن حضرت مى گفتند

اگر راست مى گويى عذاب بر ما نازل شوند و خلاصه سرسختى هاى عجيبى نشان مى دادند، آن حضرت هم خداى را در طلب نصرت و يارى به اين نام خواند و عرض كرد، پروردگارا يارى كن مرا و نصرت ده بر گروه تباهكاران - و همچنين دعا كرد رب نجنى و اهلى مما يعلمون كه به اجابت رسيد فنجيناه و اهله اجمعين .

[گل مريم]

امر حق تعالى پيغمبر خاتم را در خصوص خواندن او سبحانه به ناميا رب

خداى تعالى به رسول اكرم صلى الله عليه و آله و سلم در چند مورد دستور مى دهد كه اى محمد صلى الله عليه و آله و سلم بخوان پروردگار خود را به اين نام يا رب و تقاضا كن خواسته هاى خود را كه برآورده است ، و در اينجا به ذكر چند جمله و ترجمه آن مى پردازيم .

سوره المؤمنون آيه 94
قل رب اما ترينى ما يوعدون ، رب فلا تجعلنى فى القوم الظالمين بگو اى محمد صلى الله عليه و آله و سلم كه اى پروردگار من اگر بنمايى مرا آنچه وعده داده مى شوند كافران ؛ اى پروردگار من پس مگردان مرا در گروه ستمكاران .

سوره المؤمنين آيه
97 و قل رب اعوذبك من همزات الشياطين ، و اعوذ بك رب ان يحضرون و بگو اى محمد صلى الله عليه و آله و سلم كه اى پروردگار من پناه آوردم به تو از وسواس ديوان سركش كه مردمان را از مكارم اخلاق گردانيده به اخلاق سيئه مى خوانند و به مناهى تحريص مى كنند، و پناه مى گيرم به تو اى پروردگار از آنكه حاضر شوند ديوان در حوالى من و مرا از عبادت و طاعت و حسن خلق منع كنند.

[گل مريم]

نگارنده گويد:
اين دعا كه خداى تعالى به حبيب خود امر فرموده كه او را سبحانه به چنين نام بخواند و از او چنين بخواهد چقدر شايسته است كه ما هم به پيروى از رسول اكرم هر آن اين دعا را به همان بيان بخوانيم ؛ و شايد اين آيه شريفه اولى بر عموم باشد چون به مصداق الا عبادك منهم المخلصين هيچگاه انبيا در مخاطره اغواى ديو و رجيم قرار نمى گيرند؛

سوره طه آيه 114
و قل رب زدنى علما؛.و بگو اى محمد صلى الله عليه و آله و سلم كه اى پروردگار بيفزاى مرا دانش .

سوره الاسراء آيه 80
و قل رب ادخلنى مدخل صدق و اخرجنى مخرج صدق ....
و بگو اى محمد صلى الله عليه و آله و سلم كه اى پروردگار من در آور مرا در قبر درآوردنى پسنديده و با كرامت ؛ و بيرون آور مرا از آن در وقت بيرون آوردن ، ستوده و با كرامت -

و از امام جعفر عليه السلام نقل است كه رسول اين دعا را در وقتى كرد كه در غار بود يعنى خدايا ورود و خروج مرا در اين غار با امنيت و ظفر گردان .

[گل مريم]

سوره المؤمنين آيه 118
و قل رب اغفر و ارحم و انت خير الراحمين
اى محمد صلى الله عليه و آله و سلم بخوان پروردگار خود را به اين نام رب و تقاضا كن بر اين وجه كه اى پروردگار من بيامرز مرا در ترك مندوب ، يا امت مرا در ارتكاب معصيت و ضلالت و ببخشاى به من يا بر بندگان مؤمن به رحمت واسعه خود و تو بهترين رحم كنندگانى .

و خداى تعالى اجابت فرمود آيه 2 از سوره فتح
ليغفر لك الله ما تقدم من ذنبك و ما تاءخر..... بيامرزد خدا براى تو آنچه گذشت از گناهان تو يعنى از ترك مندوب يا ترك اولى ؛ و آنچه از پس آن واقع مى شود.

البته به براهين واضحه به ثبوت رسيده كه انبيا معصومند از كبائر و صغائر از اول عمر تا آخر؛ پس كلام را بر ظاهر خود حمل نتوان كرد بلكه بنا بر آنچه در تفاسير به طور تفصيل آمده ذنب انبيا بر ترك مستحبات يا ترك اولى ، يا اشاره به مغفرت گناهان امت است و قبلا هم مطالبى در اين خصوص به قدر گنجايش در داستان آدم عليه السلام بيان گرديد.

پس با اين تفاصيل معلوم گرديد كه اصلا خداى تعالى خود براى استجابت دعا به بردن اين نام شريف يا رب دستور داده است .

[گل مريم]

مؤمنان و صالحان و اجابت دعاى آنها در بيان يا رب

يك سلسله آيات شريف در اواخر سوره آل عمران است كه در شاءن صالحان و مؤمنان داده شده و تمام تقاضا و درخواست هايى است كه در مقام دعا از خداى تعالى خواسته اند و بيان حاجت خود را به نام ربنا يا رب افتتاح كرده اند و خلاصه بعد از دعاهاى مختلف دعا را به اين عبارات خاتمه مى دهند

ربنا فاغفرلنا ذنوبنا و كفر عنا سيئاتنا و توفنا مع الابرار؛ ربنا و آتنا ما وعدتنا على رسلك و لا تخزنا يوم القيمة انك لا تخلف الميعاد:

پس توقيع اجابت ايشان چنين آمد فاستجاب لهم ربهم : اى پروردگار ما بپوشان گناهان ما را و محو كن بدى هاى ما را؛ و بميران ما را با نيكوكاران ؛ و اى پروردگار ما عطا كن بر ما آنچه وعده كردى ما را بر تصديق فرستادگان خود كه آن نعيم جاودانى است ، و رسوا مگردان ما را در روز رستاخيز بدرستى كه تو وعده خود را كه ثواب دادن به اهل ايمان است خلاف نخواهى كرد.
پس اجابت كرد دعاى ايشان را پروردگارشان و از بركت نام مبارك ربنا دعاى آنها مستجاب گرديد.

[گل مريم]

دعا كردن ((آسيه )) زوجه فرعون

سوره التحريم آيه 11 .... رب ابن لى عندك بيتا فى الجنة و نجنى من فرعون و عمله و نجنى من القوم الظالمين

آسيه زوجه فرعون كه زنى صالحه بود و پس از مشاهده معجزات حضرت موسى عليه السلام به او ايمان آورده بود و مدتى ايمان خود را از فرعون مخفى داشت ؛ بعد از آن كه فرعون از عقيده او آگاه شد و خواست او را از ايمان باز دارد بناى شكنجه و آزار بر او گذاشت و بسيار به او سخت گرفت تا زمانى كه دستور داد سنگى عظيم بر سر او بكوبند.

آسيه با مشاهده آن حال كه نزديك بنابودى او بود روى نياز خود را به درگاه كارساز كرد و به اين نام شريف رب خداى خود را خواند بر اين وجه كه: اى پروردگار من بنا كن براى من نزد خود خانه اى در بهشت و برهان مرا از فرعون و كردار او و نجات ده مرا از گروه ستمكاران .

خداى تعالى در همان حال كه اين دعا مى كرد حجاب برداشت تا در بهشت خانه اى ديد از در سفيد به يك پاره كه براى او بيافريده بود و وى دلخوش گشت

آنگاه خداى تعالى قبل از آن كه سنگ عظيم را بر سر وى كوبند جان او را برداشت و چون سنگ را بر وى زدند هيچ المى بر وى نرسيد و در واقع مثل اين كه در اين دعا او خود تقاضاى مرگ كرده ، كه از دست فرعون و عمل او هم نجات پيدا كرده است .

[گل مريم]

موضوع مهم و قابل توجه

از مطالبى كه درباره استجابت دعا در بيان يارب گذشت ، شايد خواننده اين طور تصور كند كه چون استدعاكنندگان همه از انبيا و اوليا بودند دعاى آنها به اجابت رسيده و ديگران شايستگى اين مقام را ندارند كه به مجرد بيان يا رب خواسته هاى آنها مورد اجابت قرار گيرد؛ و لكن به هيچ وجه اين طور نيست !

از شواهدى كه از قرآن مجيد به دست مى آيد خداى تعالى حتى دعاى ابليس را هم كه بدترين خلقست بخواندن اين نام شريف به هدف اجابت رسانيد؛

و اما نويسنده را عقيده آنست كه خواننده دعا بايستى اين معرفت را حاصل كرده باشد كه زمانى كه مى گويديا رب بداند چه مى گويد، و اعتقاد او در معنى اين نام شريف تا چه حد است ، و تا چه اندازه به حالت اضطرار دل را متوجه داشته ، كما اين كه شيطان هم با معرفتى كه از پروردگار خود در سوابق جنبه ملكوتى داشت و با توجه به معنى و اضطرار ذكر اين نام شريف كرد و دعايش مستجاب شد.

[گل مريم]

استجابت دعاى ابليس به ذكر يا رب

سوره الحجر آيه 36 قال رب فانظرنى الى يوم يبعثون ؛ اجابت آمد، قال فانك من المضطرين در خلقت آدم عليه السلام داستانى دارد كه به تفصيل در قرآن بيان شده و خلاصه اينست كه

زمانى كه پروردگار عالم آدم را از گل آفريد و روح در او دميده شد فرشتگان را گفت كه بر وى سجده كنيد كه خليفه است در روى زمين پس تمام فرشتگان او را سجده كردند مگر ابليس كه از روى استكبار از سجده آدم سر باز زد،

و به او گفته شد كه چيست تو را كه سجده نكردى گفت صحيح نيست سجده كنم آدمى را كه از گل آفريده شده در حالى كه شرافت خلقت من از نور آتش است و از او بالاتر مى باشد: سپس خداى تعالى او را از مرتبت خود بيرون راند و تا روز قيامت لعنت بر او روا داشت .

و چون ابليس در اين ماجرا بيچاره و مضطر شد گفت كه اى پروردگار پس ‍ مرا مهلت ده تا روزى كه برانگيخته شوند مردم "غرض ابليس از اين سخن آن بود كه نميرد چون مى دانست كه بعد از بعث موت نيست " خداى تعالى دعاى او را اجابت كرد و فرمود: بدرستى كه تو از مهلت دادگانى تا روز مقرر.

[گل مريم]

استجابت دعاى انبيا در بيان يا رب

نام يا رب مى كند حاجت روا		اسم اعظم درد را باشد دوا
هر پيمبر آمدش مشكل به كار		حل مشكل شد بر او نام نگار
انبيا بر حاجت خود در بيان		لفظ يا رب آورندى بر زبان
بشنو از قرآن يكايك استان		قصه از هر يك ز قرن باستان
ترك اولى كرد آدم عليه السلام در بهشت		عشرت جاويد خود را جا بهشت
اهبطوا را چون شنيد از جايگاه		پس فرود آمد ز قصر و بارگاه
اين تفاوت از مكانش تا مكان		فرق آن بين از زمين تا آسمان
قصه آن باشد كه شيطان در فريب		داد آدم عليه السلام را فريبى بس ‍ عجيب
اول آمد تا برد مكرش به كار		پس نصيحت كرد او را آشكار
گفت من باشم شما را رهنمان		تا بمانيد اندر اينجا جاودان
گر خوريد از ميوه نيكو درخت		باشد اين جنت شما را پايتخت
پس قسم بر آن فريبش ياد كرد		تا قيامت زان قسم بيداد كرد
كى كند آدم عليه السلام قسم باور دروغ		ذات خلقت را نباشد اين نبوغ
چونكه مقدارى از آن خوشه چشيد		آن امانت را به دوش خود كشيد
پس چو در آن عالم عيش و طرب		شد ندامت حاصلش در قرب رب
سر به زير افكند و با افسوس گفت		ناله خود را به حوا كرد جفت
ربنا اغفر بر ستمكاران نفس		رحمت آور بر زيانكاران نفس ‍
گرچه ما بر تو جسارت كرده ايم		ور نيامرزى خسارت برده ايم
ترك هر مندوب نزد انبياء		ترك واجب چون بود بر اولياء
عذر آنها باشد اقرار گناه		تا ز حق گيرند از عصيان پناه
اين بود يك منصبى از عشق پاك		تا ز درد دل زند بر سينه چاك
بهر يك تركى كه از اولى نمود		ترك سر از زير بر بالا نمود
شرمش آمد سر ديگر بالا كند		عرض خود بر حضرت والا كند
گر خلافى آيد از عاشق به كار		شرمش آيد رو كند سوى نگار

[گل مريم]

داستان نوح عليه السلام و استجابت دعايش در بيان يا رب

قصه ديگر ز نوح آورده اند		قومش او را بى سبب آزرده اند
در هدايت كوششى بودش مدام		تا كه گيرد خلق عالم را زمام
هر چه ارشاد و نصيحت مى نمود		كس ز پند وعظ او نابرده سود
چون ندا در صوت لن يومن شنيد		پس شد از ايمان آنها نااميد
ضرب او كردند با هر چوب و سنگ		تا كه دل را آمدش آخر به تنگ
لا جرم چون ديد اثر نايد ز پند		تير نفرين را رها كرد از كمند
گفت يا رب بر تو دارم اعتماد		در هلاك آور همه اهل عناد
خلق عالم را بريزان جام زهر		تا نماند هيچكس باقى به دهر
غير اهلم آنكه باشد با تو اهل		هر عذاب سخت باشد بر تو سهل
پس ندا آمد كه يك كشتى بساز		اين عمل پنهان مكن از اهل راز
چون كه شد آثار قهر حق پديد		فيه لا ريب عذاب الله شديد
در سما طوفان و رعد پرخروش		از زمين درياى آب آمد به جوش ‍
اهل خود را نوح در كشتى نهاد		فارغ از ارشاد و از بيم فساد
جفت هر خلقت يكايك جمع كرد		در ركابش كافران را منع كرد
از غم فرزند خود دل داشت ريش		چون نيابيدش به كشتى نزد خويش
هرچه خواندش كه مكن خود را تباه		گفت كوهستان همى گيرم پناه
نوح گفتا كه پناه امروز نيست		هيچكس را هيچكس دل سوز نيست
پس بيامد موج آب از غرب و شرق		نوح نور ديده اش را ديد غرق
گفت بر حق اهل من را ده نجات		ليس من اهلك جواب آمد ثبات
پس به عذر آمد زبان را در كشم		كى رسد بر اين صلاحت دانشم
هر كه شد پابند عشق شهريار		سوى او رو كرد در هر ديار
گرچه باشد در زمين يا روى آب		تا بگويد رب رسد او را جواب