آشنایی با سوره های قرآن مجید

[گل مريم]

آشنایی با سوره های قرآن مجید
تفسیر مجمع البیان

فهرست سوره ها:

ردیف	نام سوره		ردیف	نام سوره	ردیف	نام سوره	ردیف	نام سوره	ردیف	نام سوره	ردیف	نام سوره	ردیف	نام سوره
1	الفاتحة		10	یونس	19	مریم	28	قصص	37	صافات	46	احقاف	55	رحمن
2	البقرة		11	هود	20	طه	29	عنکبوت	38	ص	47	محمد(ص)	56	واقعه
3	آل عمران		12	یوسف	21	انبیاء	30	روم	39	زمر	48	فتح	57	الحدید
4	نساء		13	رعد	22	حج	31	لقمان	40	غافر	49	حجرات	58	مجادله
5	مائدة		14	ابراهیم	23	مؤمنون	32	سحده	41	فصلت	50	ق	59	حشر
6	انعام		15	حجر	24	نور	33	احزاب	42	شوری	51	ذاریات	60	ممتحنه
7	اعراف		16	نحل	25	فرقان	34	سبأ	43	زخرف	52	طور
8	انفال		17	اسراء	26	شعراء	35	فاطر	44	دخان	53	نجم
9	توبه		18	کهف	27	نمل	36	یس	45	حاثیه	54	قمر

[فاطمه]

آشنايى با سوره حشر
‏
اين سوره، پنجاه و نهمين سوره قرآن شريف است.
به جاست كه به نكاتى از شناسنامه‏اش براى آشنايى با آن بنگريم و با حال و هوا و فضاى آن آشنا گرديم:

1 - نام بلند آن‏
نام اين سوره، از دومين آيه آن برگرفته شده است، و واژه «حشر» يا حركت دادن، برانگيختن و بيرون آوردن جمعيت از پناهگاه و قرارگاه آنان خوانده شده است؛ چرا كه در اين آيه مى‏فرمايد: خدا آن قدرتى است كه كفرگرايان و حق‏ستيزان از يهود و نصارا را براى نخستين بار از دژها و پناهگاه‏هايشان حركت داد و بيرون آورد.
هُوَ الَّذِي أَخْرَجَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ مِنْ دِيارِهِمْ لِأَوَّلِ الْحَشْرِ

2 - فرودگان آن‏
اين سوره به باور بيشتر مفسران و محدثان در سال چهارم از هجرت، در مدينه بر قلب پاك پيامبر مهر و عدل فرود آمده است و فرود تدريجى آيات آن بسان مشعلى سر راه پيامبر و مردم توحيدگرا و حق‏طلب و كمال‏جو را روشن ساخته و آنان را در استقرار نظم و سيستم عادلانه و درست رفتارى، كه در آن حقوق و كرامت بشر از تجاوز ظالمان و خودكامگان و تاريك‏انديشان مصون باشد، يارى داده است.

3 - شماره آيه‏ها و واژه‏هاى آن‏
از ديدگاه مفسران اين سوره مباركه داراى بيست و چهار آيه است.
و نيز از 425 واژه و 1913 حرف پديد آمده است.

[فاطمه]

4 - پاداش تلاوت آن
‏
از پيامبر گرامى(ص) آورده‏اند كه در فضيلت اين سوره و پاداش تلاوت آن فرمود:
من قرأ سورة الحشر لم يبق جنة و لا نار و لا عرش و لا كرسى و لا الحجب و لا السموات السبع و لا الارضون السبع و الهوام و الرياح و الطير و الشجر و الدواب و الشمس و القمر و الملائكة الاّ صلوا عليه، و استغفروا له، و ان مات من يومه او ليلته مات شهيداً.
هر كس سوره حشر را آن گونه كه بايد، براى آگاهى و خودسازى بخواند، تمام بهشت و دوزخ، عرش و كرسى، حجاب‏ها و آسمان‏ها، زمين‏هاى هفت‏گانه، حشرات، بادها، پرندگان، جنبندگان، گياهان، درختان، خورشيد، ماه، فرشتگان و كروبيان بر او درود مى‏فرستند و براى او آمرزش مى‏طلبند، و اگر در آن روز يا آن شبى كه اين سوره مباركه را تلاوت كرده است، جهان را بدرود گويد، شهيد از دنيا رفته است.

2 - و نيز از امام صادق(ع) آورده‏اند كه فرمود:
من قرأ اذا امسى «الرحمن» و «الحشر» و كل‏الله بداره ملكاً شاهراً سيفه حتى يصبح.
كسى كه سوره «رحمان» و «حشر» را به هنگامه غروب خورشيد تلاوت كند، خدا فرشته‏اى را با شمشير برهنه و آماده، مسئول حفاظت خانه وى مى‏سازد.

[فاطمه]

آشنايى سوره ممتحنه
‏
شصتمين سوره از قرآن شريف را سوره مباركه «ممتحنه»، يا بانوى آزموده شده و امتحان شده تشكيل مى‏دهد؛ سوره‏اى كه نامش يادآور زنان نوانديش و فداكار و مبارز و خداجويى است كه براى آزادى خويش از اسارت شرك و استبداد و رسيدن به حقوق و آزادى و امنيت و كرامت انسانى، رنج هجرت را برگزيدند و ننگ تن سپردن به خفت و خوارى در سايه سنگين استبداد و اختناق را تحمل نكردند.

اما شناسنامه ی این سوره

1 - نام اين سوره‏
در اين سوره مباركه از زنان آزادى‏خواه و كمال‏جو و ستم‏ستيزى سخن رفته است كه خانه و كاشانه خويش را در قلمرو استبداد رها كرده و رنج سفرى دور و دراز را برگزيدند تا از سويى اركان ستم و تاريك‏انديشى و استبداد را به لرزه درآورند و از دگرسو خود را برهانند و به سوى اسلام و يارى‏رسانى به آن بشتابند.
در اين مورد مى‏فرمايد:
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا جاءَكُمُ الْمُؤْمِناتُ مُهاجِراتٍ فَامْتَحِنُوهُنَ‏
هان اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد! هر گاه زنانى با ادعاى ايمان و اسلام از قلمرو شرك و استبداد خارج شده و با هجرت به سوى مدينه از شما تقاضاى پناهندگى مى‏كنند، آن‏ها رااز خود نرانيد، بلكه امتحانشان كنيد تا دريابيد به راستى در انديشه توحيد و تقوا و آزادى هستند، يا انگيزه‏اى جز انگيزه‏هاى دينى و اخلاقى و انسانى، آنان را به سوى شما آورده است.(310) و نام اين سوره از اين آيه برگرفته شده است.
پاره‏اى از مفسران نام آن را «ممتحنه» به فتح «حا» خوانده‏اند، چرا كه زنان مهاجر به بيان اين آيه، مورد آزمون قرار گرفتند و پاره‏اى نيز اين واژه را به كسر «حا» خوانده‏اند، چرا كه اين سوره را وسيله آزمون و امتحان شمرده‏اند.
پاره‏اى نيز آن را سوره «مودّت» و دوستى خوانده‏اند، چرا كه به دوستى شايسته‏كرداران فرمان مى‏دهد و از دوستى تاريك‏انديشان هشدار. به هر حال نام اين سوره از اين آيه برگرفته شده است.

[فاطمه]

2 - فرودگاه آن‏
به باور همه مفسران و محدثان، همه آيات روشنگر اين سوره در سال دهم از هجرت نبوى، در مدينه بر قلب پاك پيامبر آزادى و مهر فرود آمده است و در اين مورد ديدگاه ديگرى نيامده است.

3 - شمار آيه‏ها و واژه‏ها و حروف آن‏
در شمار آيه‏هاى اين سوره نيز برخلاف بسيارى از سوره‏هاى قرآن اختلافى ميان محدثان و مفسران نيست و همگان بر آنند كه اين سوره داراى سيزده آيه است.
گفتنى است كه اين سوره از 348 واژه و 1510 حرف ساخته شده است.

[فاطمه]

4 - پاداش تلاوت آن‏
در فضيلت و برترى اين سوره و پاداش تلاوت خالصانه و حق‏طلبانه آن روايات متعددى رسيده است، براى نمونه:

1 - از پيامبر گرامى(ص) آورده‏اند كه فرمود:
و مَنْ قراء سورة الممتحنة كان المؤمنون و المؤمنات لهُ شفآء يوم القيامة.(311)
هر كس سوره مباركه «ممتحنه» را تلاوت نمايد و به آن ايمان داشته باشد و معارف آن را برنامه عمل قرار دهد، همه زنان و مردان باايمان در روز رستاخيز شفاعتگر او خواهند بود.

2 - و از چهارمين امام نور(ع) آورده‏اند كه فرمود:
من قراء سورة الممتحنة فى فرائضه و نوافله امتحن‏الله قلبه للايمان، و نور له بصره، و لا يصيبه فقر ابداً، و لا جنون فى بدنه، و لا فى ولده.(312)
هر كس سوره مباركه «ممتحنه» را با اخلاص و ايمان در نمازهاى واجب و نافله‏اش تلاوت نمايد، خدا قلب او را براى فرود ايمان خالص و آماده مى‏سازد و نور بصيرت و ژرف نگرى به او ارزانى مى‏دارد، و هرگز فقر و تهيدستى دامان او را نمى‏گيرد و خود و فرزندانش به آفت جنون گرفتار نمى‏گردند.
بارها يادآور شده‏ايم كه اين پاداش پرشكوه و اين همه ثواب و افتخار تنها براى تلاوت بى‏روح و يا براى تلاوت تشريفاتى و آغاز مراسم و براى مسابقه‏ها نيست، بلكه در گرو ژرف‏نگرى و ايمان به حق، آزادگى و آزادمنشى و حق‏طلبى و رعايت حقوق بندگان خدا و آزادى و امنيت آنان و رعايت مقررات خداست.

[فاطمه]

5 - دورنمايى از مفاهيم آن‏
در يك نگرش گذرا مى‏توان چنين دريافت كه محتواى اين سوره را دو اصل كلّى و اساسى، كه ناظر بر كران تا كران زندگى فرد، خانواده، جامعه و نظام آن است، تشكيل مى‏دهد:

1 - نخست تشويق و ترغيب انسان‏هاى كمال‏جو و هدفدار به دوستى خدا و هر آنچه در آن راستا قرار دارد، و آن گاه جوشيدن با آن‏ها و پيوند گسست‏ناپذير با آنان، و ديگر هشدار از دوستى و گرايش به تاريك‏انديشان و تيره‏بختانى كه انديشه دشمنى با خدا و ارزش‏ها و مقررات عادلانه او را در سر مى‏پرورند.

2 - و بخش ديگر در مورد زنان نوانديش و كمال‏جو و ترقى‏خواهى است كه ننگ زيستن در قلمرو شرك و استبداد و اختناق و ستم را نپذيرفته و با شجاعت و شهامتى تحسين‏برانگيز، رنج هجرت را به جان خريدند و با الهام از برترين مهاجران تاريخ، على (ع) و فاطمه، دخت ارجمند پيامبر، راه مدينه را در پيش گرفتند.
امّا اگر با اندك دقت و فرصتى به آيات سيزده‏گانه اين سوره بنگريم، با معارف جالب و مفاهيم متنوع و انسان‏ساز ديگرى روبه‏رو مى‏گرديم كه هر كدام سخت در خور تعمّق و تفكّر است؛ با مفاهيم بلند و آموزنده‏اى چون: زشتى جاسوسى و جاسوس‏پرورى براى كمك به استبداد،
زشتى گزارش از برنامه‏هاى مردم توحيدگرا به شرك‏گرايان،
هشدار از طرح دوستى با ظالمان،
توجه دادن به آرزوى پليد ستمكاران،
هشدار از روز رستاخيز و جدايى‏از ثروت و قدرت و امكانات،
الگوهاى زنده و بالنده در جاذبه‏ها و دافعه‏ها،
توجه عميق به خداى بى‏نياز،
دو اصل اساسى در دين خدا...،
اصل همزيستى و زندگى مسالمت‏آميز با مسالمت‏جويان و قانون‏گرايان،
اصل آزمون و امتحان و ره‏آورد درخشان آن،
حمايت از زنان آزادى‏خواه و توحيدگرا،
عدالت و دادگرى در حق دوست و دشمن،
اعطاى حق پناهندگى به حقجويان و ستم‏ستيزان،
بيعت با زنان يا احياى شخصيت و حقوق سياسى و اجتماعى زن،
اطاعت از زمامداران دادگر تنها در قلمرو قانون نه فراتر...

[فاطمه]

تفسیر مجمع البيان

آشنايى با اين سوره‏
اين سوره شصت و يكمين سوره از سوره‏هاى قرآن شريف مى‏باشد. به جاست كه، به نكاتى از وصف آن بنگريم و با شناسنامه ‏اش آشنا گرديم:

1 - نام بلند آن‏
نام بلند و الهام‏بخش اين سوره مباركه، «صَفّ»، به مفهوم «صف‏زده» و «رديف شده» است و در چهارمين آيه از آيات اين سوره آمده است.

در آيه مورد اشاره مى‏فرمايد:
إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الَّذِينَ يُقاتِلُونَ فِي سَبِيلِهِ صَفًّا كَأَنَّهُمْ بُنْيانٌ مَرْصُوصٌ‏
بى‏گمان خدا كسانى را كه در راه او صف زده و منظم و مرتب و آماده، بسان بنيانى استوار و سدى آهنين و فولادين پيكار مى‏كنند، دوست مى‏دارد.

نام اين سوره ارجمند از اين آيه برگرفته شده است.
و نيز از اين سوره به نام سوره «عيسى» - كه درود خدا بر او باد - و نيز سوره «حواريون» ياد شده است، كه اين دو نام نيز از آيه‏ هاى شش و چهارده دريافت شده است، چرا كه در آيات مورد اشاره از دعوت آسمانى مسيح و بشارت او از آمدن آخرين پيام‏آور بزرگ خدا، حضرت محمد (ص)، و نيز از دعوت حضرت مسيح (ع) از «حواريون» براى يارى‏رسانى به حق و عدالت و نصرت دين خدا سخن رفته است.

[فاطمه]

2 - فرودگاه اين سوره‏
از ديدگاه همه مفسران و محدثان اين سوره در مدينه بر قلب پاك پيامبر راستى و آزادى فرود آمده است.
اين واقعيت را افزون بر دريافت از اتفاق نظر دانشمندان و قرآن‏پژوهان، از محتواى آيات و مفاهيم و معارف طرح شده در آيات آن نيز مى‏توان دريافت.

3 - شمار آيه ‏ها و واژه‏ هاى آن‏
اين سوره داراى چهارده آيه است. در اين مورد هيچ اختلاف نظر و ديدگاهى روايت نشده است. ساختمان ظاهرى اين سوره نيز از 221 واژه و 926 حرف ساخته شده است.

4 - پاداش تلاوت آن‏
در مورد پاداش تلاوت اين سوره مباركه، روايات متعددى از پيامبر و امامان راستين رسيده است؛ براى نمونه:
1 - از پيامبر گرامى آورده‏ اند كه در پاداش تلاوت اين سوره فرمود:
مَنْ قراء سورة عيسى كان عيسى مُصلياً عليه، مُستغفراً له مادام فى الدنيا و هو يوم القيامة رفيقه.
كسى كه سوره «عيسى» را با ايمان و اخلاص و براى آگاهى و عمل شايسته تلاوت كند، آن حضرت بر چنين كسى درود مى‏فرستد و تا در دنيا زندگى مى‏كند براى او از بارگاه خدا آمرزش مى‏خواهد و در روز رستاخيز نيز دوست و رفيق او خواهد بود.

2 - و نيز از حضرت باقر آورده ‏اند كه فرمود:
من قراء سورة الصّف و أد من قرائتها فى فرائضه و نوافله صفه الله مع ملائكته و انبيائه المرسلين.
هر كس سوره مباركه «صف» را براى آگاهى و عمل تلاوت كند، و در نمازهاى واجب و مستحب به خواندن آن ادامه دهد، خداى فرزانه او را در صف فرشتگان و پيام ‏آوران جاى مى‏دهد.

[فاطمه]

5 - دورنمايى از مفاهيم بلند آن‏

در يك نگرش كلّى چنين به نظر مى‏رسد كه محور و مدار بحث‏ها و معارف و مفاهيم انسان‏پرور اين سوره و آيات چهارده‏گانه آن بر اين محورهاى چندگانه دور مى‏زند:
1 - بر محور ستايش ذات بى‏ همتاى خدا،
2 - بر شناخت و آگاهى و ژرفنگرى در زندگى،
3 - بر باور عميق و عقيده استوار و تزلزل‏ ناپذير،
4 - بر دعوت و گفتار و سخن همراه با كردار شايسته و عادلانه، نه شعر و شعارهاى پوچ و ميان‏ تهى و بدون عمل،
5 - بر محور عمل و تلاش هماره و بى‏ امان و خستگى‏ ناپذير در همه عرصه ‏ها و صحنه‏ ها و ميدان‏هاى مترقى و عادلانه و زندگى‏ ساز،
6 - بر وحدت راستين ملّى و دينى براى دفاع از حقوق و آزادى و امنيت،
7 - بر محور شناخت دين پاك خدا و آگاهى از جاذبه‏ ها و برترى‏ها و مايه‏ هاى ماندگارى و جاودانگى اسلام و پيروزى آن در فرجام تاريخ و آينده جامعه‏ ها و پيكار عملى و فكرى تمدن‏ها و فرهنگ‏ها و فتح دل‏ها و جان‏هاى حق‏ طلب و فضيلت‏ خواه و آزادمنش.
8 - بر محور انگيزش به جهاد بر ضد ستمكاران و پايمال كنندگان حقوق انسان‏ها، از راه روشنگرى فكرى و فرهنگى و ترسيم ره‏ آورد دل‏نشين آن و بيان پاداش شكوه بار دنيوى و اخروى جهاد در راه حق و عدالت.
9 - بر پيمان‏شكنى و بى‏وفايى يهود،
10 - بر نويد مسيح بر ظهور اسلام و آمدن پيامبر،
12 - بر ترسيم پرتوى از زندگى الهام‏بخش ياران بااخلاص مسيح، يا «حواريون» آن حضرت، و نكات ارزشمند و انسان‏ ساز ديگرى كه خواهد آمد.

[گل مريم]

آشنايى با اين سوره‏
اين سوره شصت و دومين سوره از سوره ‏هاى قرآن شريف است كه به جاست كه به نكاتى از شناسنامه آن بنگريم:

1 - نام اين سوره‏
جمعه، روز بزرگ و روز عيد در روزهاى هفته براى مسلمانان به شمار مى‏ رود.
اين روز از سويى روز نيايش و عبادت و بندگى بيشتر و پراخلاص‏ تر خداست، و از دگرسو روز توبه و آمرزش‏ خواهى و تلاش در بازگشت همه جانبه به سوى حق و اصلاح خود و عملكرد خويش و تلاش انسانى و دلسوزانه و آزادمنشانه براى اصلاح ديگران از بهترين و خردمندانه ترين راه‏هاست.
از سويى روز نماز و گرد آمدن در مساجد و محافل دينى است و از دگرسو روز صله رحم و پيوند و دوستى با نزديكان و خويشاوندان و اداى حقوق انسان‏هاست.
نام اين سوره به نام «جمعه» خوانده شده و اين نام از نهمين آيه اين سوره دريافت شده است كه مى‏ فرمايد: هان اى كسانى كه ايمان آورده ‏ايد، هنگامى كه در روز جمعه براى نماز ندا داده شد، بى‏ درنگ به سوى نماز و ياد خدا بشتابيد و داد و ستد و تجارت را وانهيد، كه اگر بدانيد و بينديشيد، اين كار براى شما بهتر و سازنده‏ تر است.

2 - فرودگاه اين سوره‏
همه مفسران و محدثان بر آنند كه اين سوره مباركه در مدينه و به هنگام شكل گيرى جامعه نوبنياد اسلامى، بر قلب پاك پيامبر نور و نيايش فرود آمد. اين نكته را افزون بر تاريخ فرود قرآن و روايات رسيده و ديدگاه مفسران، محتواى آيات آن نيز گواهى مى‏ كند، چرا كه آهنگ و قالب آيات و نيز مفاهيم و معارف و مقرراتى كه در آن آمده است، نشانگر ويژگى‏ هاى سوره‏ هاى مدنى است.

3 - شمار آيه ‏ها و واژه ‏ها و حروف اين سوره‏
از ديدگاه همه دانشمندان و قرآن‏ پژوهان شيعه و اهل‏ سنت، اين سوره داراى يازده آيه است و در سال دوم از هجرت فرود آمده است.
گفتنى است كه اين سوره از 175 واژه و 748 حرف ساخته شده است.