ماه رمضان و تدبر در آیات نورانی قرآن( هر روز یک آیه)

[مشکاة]

وَالْجَارِ الْجُنُبِ وَالصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ وَابْنِ السَّبِيلِ وَمَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ ۗ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ مَنْ كَانَ مُخْتَالًا فَخُورًا ﴿٣٦﴾

الَّذِينَ يَبْخَلُونَ وَيَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبُخْلِ وَيَكْتُمُونَ مَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ ۗ وَأَعْتَدْنَا لِلْكَافِرِينَ عَذَابًا مُهِينًا ﴿٣٧﴾

نكته‏ ها:
این آیه، از حقّ خدا «واعبدوااللَّه» تا حقّ بردگان «ملكت ایمانكم» را بیان كرده و این نشانه‏ى جامعیّت اسلام است.
«الجار ذى‏القربى والجار الجنب»، شامل همسایه‏ى فامیل و غیر فامیل، هم عقیده و غیر هم عقیده نیز مى‏شود. به گفته‏ى روایات تا چهل خانه از هر طرف، همسایه‏اند.(49) یعنى در مناطق كوچك، همه همسایه‏اند.
«الصاحب بالجنب»، شامل رفقاى دائمى یا موقّت، رفقاى سفر، یا آنان كه به امید نفعى سراغ انسان مى‏آیند، مى‏شود.
«ابن‏السبیل»، ممكن است در وطن خود متمكن باشد و ما شناختى از او و بستگانش نداشته باشیم، فقط بدانیم كه درمانده‏ى در سفر و فرزند راه است كه باید مورد حمایت قرار گیرد.
«مختال»، كسى است كه در دنیاى خیال، خود را بزرگ مى‏پندارد و تكبر مى‏كند. اگر به اسب هم «خیل» مى‏گویند چون متكبّرانه راه مى‏رود.
احسان به پدر و مادر، شامل محبّت، خدمت، كمك مالى، علمى، عاطفى و مشورت با آنان مى‏شود.
شرط احسان به والدین خوب بودن آنان نیست، ولى اطاعت از والدین در صورتى است كه آنان به امرى بر خلاف رضاى خدا فرمان ندهند.
امام صادق‏علیه السلام فرمودند: پیامبرصلى الله علیه وآله و على‏علیه السلام پدران این امّت هستند، زیرا در قرآن آمده: «اعبدوا اللّه... و بالوالدین احساناً»(50)
پیام‏ها:
1- تنها عبادت خدا كافى نیست، دورى از هرگونه شرك و ریا لازم است. «واعبدوا اللَّه ولاتشركوا...»
2- نیكى به پدر و مادر، در كنار بندگى خدا وتوحید مطرح است. «واعبدوااللَّه... و بالوالدین احسانا»
3- خداپرست واقعى باید نسبت به بستگان، محرومان و همسایگان خود، متعهّد و مسئول باشد. «اعبدوااللَّه... ذى القربى و الیتامى»
4- همسایگان دور نیز بر انسان حقّ دارند. «الجار الجنب»
5 - در احسان كردن به اولویّت‏ها توجّه كنید. نام والدین قبل از بستگان و نام آنان قبل از یتیمان آمده است.
6- بى‏توجّهى به والدین و بستگان و یتیمان و محرومان جامعه، نشانه تكبّر و فخر فروشى است. «ان اللّه لایحبّ من كان مختالاً فخوراً»
7- احسان، باید همراه با تواضع باشد. در ابتداى آیه سفارش به احسان شد و در پایان از تكبّر نهى شد. «لایحبّ من كان مختالاً فخورا»
أَلَّذِینَ یَبْخَلُونَ وَیَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبُخْلِ وَیَكْتُمُونَ مَآ آتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَاَعْتَدْنَا لِلْكَافِرِینَ عَذَاباً مُّهِیناً «37»
(متكبّران خودبرتربین) كسانى هستند كه (هم خود) بخل مى‏ورزند و (هم) مردم را به بخل فرمان مى‏دهند و آنچه را كه خدا از فضل خود به آنان بخشیده پنهان مى‏دارند. و ما براى كفران‏كنندگان نعمت‏ها عذابى خواركننده آماده كرده‏ایم.

نكته‏ ها:
بخل، علاوه بر بخل ورزیدن در اموال و نبخشیدن به دیگران، شامل بخل نسبت به علم، آبرو، قدرت و امكانات نیز مى‏شود.

پیام‏ها:
1- امراض روحى انسان، گسترش یافتنى است. افراد بخیل، دوست دارند دیگران هم بخیل باشند. «یبخلون و یأمرون الناس بالبخل»
2- بخیل از محبّت خدا محروم است. «لا یحبّ... مختالاً - الّذین یبخلون»
3- از نشانه‏هاى تكبّر و فخرفروشى، بخل كردن است. «مختالاً فخوراً الّذین یبخلون»
4- اظهار نعمت‏هاى الهى نوعى شكر و كتمان آن یك نوع ناسپاسى و كفران است. «یكتمون ما آتاهم اللَّه»
5 - بخیل، براى ترك احسان فقرنمایى مى‏كند. «یبخلون و یكتمون»
6- نعمت‏ها فضل خداست، نه تنها نتیجه‏ى تلاش وتدبیر ما. «آتاهم اللّه من‏فضله»
7- اگر بدانیم نعمت‏ها از اوست بخل نمى‏كنیم. «آتاهم اللَّه من فضله»
8 - بخل، گاهى مى‏تواند زمینه ساز كفر باشد. «یبخلون ... كافرین» در آیه‏اى دیگر آمده است: «و ویل للمشركین الّذین لایؤتون الزكاة»(51)
9- كیفر تكبّر ورزیدن در دنیا، تحقیر در آخرت است. «مختالا - مهین»