اصول و جلوه‌های زیبایی شناسی در قرآن کریم

[صبور]

اصول و جلوه های زیبایی شناسی در قران کریم


سیّد ابوالقاسم حسینی (ژرفا)

مقدمه

همواره یکی از دغدغه‌های مهم دینداران این بوده که رابطة دین با هنر چگونه است. هنر تا چه اندازه با دین هماهنگی و هم‌سنخی دارد؟ آیا دین در بارة هنر قضاوتی کرده است؟ دیانت و هنرمندی تا چه اندازه یکدیگر را تحمل می‌کنند؟ می‌توان هم هنرمند بود و هنرمندانه زیست و با اهل هنر نشست و برخاست داشت و هم رنگ دیانت را حفظ کرد؟ در جهان امروز با این تنوع در شاخه‌ها و انواع و فنون و ژانرهای هنری، دین چه موضعی در برابر هنر دارد؟
پاسخ به این پرسش‌ها و ده‌ها پرسش مشابه تنها هنگامی ممکن است که گوهر و ذات نگرش قرآن کریم به هنر را دریابیم و از جزئی‌نگری بپرهیزیم و نگاه کلان قرآن را بشناسیم. این نگاه را باید در مجمو‌عة دستگاه تعالیم دینی یافت. تنها مراجعه به تعدادی حدیث و روایت هرگز دراین زمینه کارگشا نخواهد بود. بسیاری از روایات رسیده از پیامبر? و خاندان گرامی‌اش? با توجه به اوضاع و احوال زمان و مکان باید بررسی و تفسیر شوند. باید خطّ اصیل و روشن قرآن را از آیات محکم دریافت و سپس آن را در مجموعة منابع دینی، ازجمله روایات، دنبال کرد تا به نتیجه‌ای دینی دست یافت.
در این تحقیق کوشیده شده تا نگاه قرآن کریم به اصل و گوهر هنر، و نه انواعی خاص از آن، بررسی شود. این نگرش بیشتر جنبة عمق‌پژوهانه و تحلیلی و تدبری دارد، نه حیث تتبعی و مدرک‌پژوهانه. اصولاً در عرصة هنر و نگرش دین به آن، بیش از این که محتاج نقل قول و ذکر شاهد و مأخذ و استناد به گفتة این و آن باشیم، باید به نگرش عمقی و درونه‌ای بپردازیم. برخی مقولات تحقیقی هنوز آن قدر گسترده نشده‌اند که بتوان مجموعه‌ای از حرف‌های حسابی و استوار را در آن قلمرو یافت و از آن میان، به بهترین‌ها استناد کرد. نگرش دین به هنر چندان مظلوم و مهجور است که هنوز آثار چندانی در این زمینه نداریم، چه رسد که آن آثار چنان پربرگ و بار باشند که از میانشان به نقل و استناد پردازیم. البته بسیار در این مقال و با این نام و عنوان نوشته و گفته‌اند؛ امّا بیش از نود درصد این گفته‌ها و نوشته‌ها اساساً ربطی به گوهر و ذات دین ندارد و بیشتر گزارش نگاه هنرپژوهان دیگر است که سعی شده تا با دین رنگ ولعاب یابد.